De gigue of jig is één van de meest gesmaakte dansen op een bal folk, zeker in onze contreien. Ik heb mij altijd afgevraagd waar die dans eigenlijk vandaan komt, en waarom je er zo weinig van een traditionele Ierse jig in terugvindt. Of is dat slechts schijn ? Wie zoekt, die vindt, zegt het spreekwoord. Zoeken hebben we gedaan, veel gevonden ook, maar toch nog geen volledig bevredigend antwoord. Misschien is dit een mooi onderwerp voor een thesis. Voor folkroddels-lezers die terminologie, linguistiek, sociologie, muziek of bewegingsleer studeren, en nog een thesis moeten schrijven, is wat volgt wellicht al bruikbaar als eerste aanzet.

Het woord jig of gigue opzoeken in een woordenboek, al dan niet electronisch op Internet, levert niet veel bruikbaars op. Je komt te weten dat het zowel met dansen als muziekvormen te maken heeft, dat er minstens moet teruggegaan worden tot de zestiende eeuw, en dat in de meeste Europese landen wel iets bestond dat gigue werd genoemd. Maar of er onderlinge verbanden waren, blijft moeilijk uit te maken. Wat wel vaststaat, is dat spraakverwarring nog altijd troef is. In Quebec betekent ?giguer? zoiets als tapdansen, en je vindt dan ook uitspraken als "Au Québec on gigue surtout sur du reel (2/4), pas sur la jig (6/8).?. In dat licht is het niet eigenaardig dat deze zeer mooie Canadese Red River Jig (mp3; 1.6Mb) eigenlijk een reel is. En wanneer een muzikant zegt: we spelen nu een ?jig?, dan kan hij zowel bedoelen: we spelen iets waarop je een jig kan dansen, dan wel: we spelen iets in 6/8 dat een jig is. Nu kan dat laatste u nogal vreemd geformuleerd lijken, maar het is inderdaad zo dat niet alle stukjes in 6/8 jigs zijn: ook sommige slides en sommige marsen zijn in 6/8. En binnen de 6/8-muziekjes die wèl jigs zijn, heb je dan nog single jigs (waarop men traditioneel een hop jig danst) en double jigs (waarop men ofwel een light jig, ofwel een treble jig danst). Een soep ? Erger nog: Irish stew !

Ene Corina Oosterveen, ons bekend als schrijfster van een zeer goed boek over de bourrée, weet ons te vertellen dat er voor de gigue zoals we die op een bal folk dansen, wel dertien verschillende namen bestaan (zoals Chapelloise en Aleman?s marsj), maar de echte herkomst blijft onduidelijk. Sommige bronnen verwijzen naar Scandinavië, terwijl andere de dans toeschrijven aan Jim Arkness die de choreografie in de jaren zestig zou hebben verspreid onder de naam All American Promenade. Lijkt die All American phonetisch gezien nu toch niet verdacht veel op die ?Aleman? (zeker als je het probeert uit te spreken met te veel Aquavit in uw botten) en is een promenade geen rustige mars ? Als het al zo zou zijn, dan heeft Jim toch zijn mosterd gehaald bij een dans die in Schotland en Engeland bekend is als de Gay Gordon?s. Pech voor zijn patent !

En dat brengt ons terug bij het soort muziek waarop de jig/gigue/AAP/chapelloise... gedanst wordt. Luister eens op welk muziekje de lieftallige dame van Cassis oproept om een gigue te dansen. Of kijk en luister eens naar deze AAP gedanst door het Gammeldansarnas Riksforbund (1: die moeten ook al heel wat Aquavit binnen hebben om zo enthousiast te kunnen zijn over de gespeelde muziek. 2: valt het u ook op dat de dame hier voor de heer wegdraait naar de volgende partner in plaats van onder de linkerarm van de heer ?). Hoort U jigs ? Ik niet ! En toch past de dans aardig op beide melodietjes.

Misschien moeten we de verklaring gaan zoeken bij het feit dat deze dans (gaat het om werkelijk dezelfde dans of is er sprake van varianten al dan niet bewust zo gechoreografeerd of ontstaan door kleine vergissingen ?), voornamelijk in zijn progressive Gay Gordon-vorm en AAP-vorm op marsen wordt gedanst, en dat sommige marsen in 6/8 tempo zijn. Voornamelijk de hopjes naar en uit elkaar in het tweede stukje van de dans, krijgen een extra dimensie wanneer uitgevoerd op 6/8 ipv 2/4 of 4/4 (ik hou persoonlijk ook meer van een bourrée in 3 dan in 4 tijden, ook al zijn de basispassen exact hetzelfde). De stap van een 6/8 mars naar een jig is immers klein. Hier hoor je de bekende 6/8-mars The Athol Highlanders (wordt soms op een Boombal gebracht door Goze) als apart stukje gespeeld door Malumba (mp3 met zéér lange download-tijd maar beslist de moeite waard) terwijl hier meteen na de Jig of Slurs (door The Irish Weavers).

En wat zeggen de Ieren nu van dit alles ? Wel, die hebben hun eigen Ceili-versie van de jig (als specifieke dans à la gigue/AAP/...), namelijk de Two Hand Jig. Op zichzelf een in mijn eigen ogen absurde benaming want je danst hem in dezelfde formatie als de gigue, dus in koppel, en dus met vier handen. Of heeft het misschien te maken met het feit dat je voor de dans uw twee handen nodig hebt ? Soit, de dans gaat als volgt (de gelijkenis met ?onze? gigue, is er, maar er zijn toch enkele verschillen):

• koppels stellen zich op in cirkel zoals bij de gigue

1)   twee 1-2-3?s naar voor en twee naar achter, dit tweemaal (8 maten). Dit is hetzelfde patroon als de gigue, maar er wordt niet gedraaid: alles verloopt in dezelfde dansrichting

2)   side step (seven?s) naar binnenzijde van de cirkel (2 maten) gevolgd door de rising jig step variant ?sink and grind? (2 maten)

3)   met dezelfde steps terug naar buiten, en 180° draaien op het einde zodat je van dansrichting verandert. De heren blijven aan de binnenkant van de cirkel.

4)   herhaal 1 t.e.m. 3 in de andere dansrichting

5)   acht 1-2-3?s naar voor (8 maten)

6)   herbegin vanaf 1).

Als je het wil proberen, hoe er rekening mee dat de 1-2-3?s en de sink and grind knap vermoeiend zijn !

Tot slot wil ik nog dit meegeven: ook al is er niets moeilijks aan het dansen van een jig à la AAP/gigue/chapelloise ... (bon, je hebt het vast ondertussen), het dansen van een Ierse of Quebecoise jig is wel wat moeilijker. Vandaar dat de uitdrukking ?to dance a jig? vaak gebruikt wordt om aan te duiden dat men zeer blij zou zijn wanneer een bepaald onverwacht iets toch zou gebeuren. Bijna het equivalent van het Vlaamse dan eet ik mijn schoen op, al is bij die uitdrukking de notie van blijheid niet aanwezig. Enkele voorbeelden:

• The day I can load NetBSD on my Indy, use the keyboard, mouse, XL24 graphics, sound, and VINO port is the day I will dance a jig of joy.
• If Saddam Hussein or Osama Bin Laden are actually found dead, I swear to God I will dance a jig to an entire album of the Dixie Chicks.

Als je, wat dat laatste betreft, die Dixie Chicks dames bezig hoort, zou ik zeggen: good luck !

De uitdrukking werd ook gebruikt door een zeer bekende acteur in een iets minder bekende film, in de context: ?als ik dit overleef dans ik een jig?. Op het einde van de film deed hij het dan ook, zwaar gewond, en op een klein platformpje zo?n 40 meter boven een sportstadion. De ingelogde folkroddelaar die als eerste het juiste antwoord hier via een commentaar intikt (naam van de acteur en de film), nodig ik bij mij thuis uit om op een avond een jig te komen leren dansen. Ik zet de Guinness al koud !