Eén van onze eerste dansroddels, Help er wordt een reel gespeeld, is qua lezersaantal tot nog toe de meest succesvolle gebleken. Daaruit afleiden dat er veel belangstelling is voor deze dans, is statistiek bedrijven van het soort dat Andrew Lang destijds verfoeide middels zijn uitspraak " An unsophisticated forecaster uses statistics as a drunken man uses lamp-posts - for support rather than for illumination?. Shows zoals Riverdance en Lord of the Dance worden ook in België gebracht voor bomvolle zalen, maar het aantal actieve Ierse dansbeoefenaars is in onze contrijen nog redelijk klein. De meer dan behoorlijke opkomst voor onze Ierse Reel initiatie op het Gentse Boombal van Mei 2004 doet mij hopen op een kentering. Ter ondersteuning van hen die erbij waren, en één en ander nog willen herkauwen, hierbij een weergave van wat werd aangeleerd.

We hebben geput uit twee totaal verschillende Ierse dansvormen: set dansen en traditionele ceili. Sean nos, wat staat voor oude stijl (een term die trouwens ook gebruikt wordt voor de oude Ierse zangstijl) hebben we achterwege gelaten.

Vanzelfsprekend zijn we begonnen met de eenvoudigste vorm, althans wat de pasjes betreft, namelijk het dansen van een set dancing reel. Eventjes opletten hier, want de term ?set dance? heeft twee verschillende betekenissen. In het ene geval gaat het om traditionele solodansen met een vaste choreografie op welbepaalde muziekjes zoals bijvoorbeeld St-Patrick?s Day (wie aanwezig was op het Boombal van 17/03/2004 in Leuven, kan daar inmiddels mee uit de voeten, of niet?). Oorspronkelijk waren er acht, waaronder geen enkele reel.

In de tweede betekenis gaat het om dansen die in sets van 4 koppels worden gedanst, en door de Ierse danscommissie An Coimisiún le Rincí Gaelacha niet als traditioneel Iers worden beschouwd omdat ze hun wortels hebben in de Franse quadrilles. Dat belet niet dat deze dansen nog steeds razend populair zijn, vooral omwille van de unieke sfeer, ten bewijze daarvan deze korte opname tijdens een set dancing event (mpg, 6Mb). Er is een zekere verwantschap met square dancing wat is ontstaan door de immigratie van Europeanen naar Amerika. Zie hier daarvan een variant die alleen maar Amerikanen kunnen bedenken (trage download, maar het wachten waard), en de moderne George Bush-variant daarvan.

Een set dans (vanaf nu gebruiken we de term dus enkel voor de 4-koppel dansen) bestaat uit 4 tot 7 figuren waarbij reels, jigs, slides, hornpipes, polkas en een zeldzame fling elkaar afwisselen. Voor de initiatie hebben we ons beperkt tot de derde figuur uit de Clare Lancers. Die gaat als volgt.

• startpositie: elk van de vier koppels uit een set staat op een zijde van een vierkant, dame rechts van de heer.
• maat 1-8: vanuit startpositie zo vlug mogelijk de lead-around positie aannemen en wachten, terwijl je het ritme van de muziek opneemt. In de lead-around positie staan de heren met de linkerschouder tegen elkaar in kruisvorm, kijken in tegenwijzerzin, en hebben hun dame rechts van hen vast met beide handen gekruist op bekkenhoogte.
• maat 9-16: lead around met draaien van dame op maten 15-16. Uit te voeren met de basis reelstep voorwaarts die er over vier maten als volgt uitziet: //L1 -/R2 -//L3 R4/L5 -//R6 -/L7 -//R8 L9/R10 -//. Elke voet wordt steeds voor de andere gezet.
• maat 17-24: swing your partner. Hetzelfde soort swing als in de tovercirkel, maar met partner in waltz hold. De overgang vanuit de lead around kan worden geaccentueerd door de allerlaatste R-step van de lead around te vervangen door een brush-in en dan met de rechtervoet vanuit de heup (?cut?) een ?stamp? te geven op de eerste tijd van de swing.
• maat 25-28: ladies advance and retire. In basis reelstep 2 maten voorwaarts naar het centrum van de set en twee maten achterwaarts terug naar de eigen plaats. Hier moet er op gelet worden dat L5 naar achter ipv naar voor wordt gezet, en R10 naar voor ipv naar achter.
• maat 29-32: idem
• maat 33-36: heren advance and retire
• maat 37-40: heren advance opnieuw voor maat 37-38. Op 39 draaien ze de linkerschouder naar elkaar zoals bij de lead around. De heren die op eenzelfde lijn van de kruisvorm staan, geven elkaar de hand op schouderhoogte, ?top gents? onderaan, ?side gents? bovenaan. De top gents zijn deze die bij het begin van de set met de rug naar de muziek staan (first tops) of er naar kijken (second tops). Op maat 40 schuiven de dames bij naast hun heer en houden ze elkaar vast om het middel. De heren blijven ondertussen de basis reelstep doen, maar ter plaatse.
• maat 41-48: wheel. iedereen stapt voorwaarts in basis reelstep gedurende zes maten, in tegenwijzerzin. De laatste twee maten draaien de heren om de eigen as in wijzerzin, en de dames in tegenwijzerzin zodat nu een kruis wordt gevormd in de andere richting. Opnieuw is het belangrijk de basis reelstep tijdens die twee laatste maten aan te houden, maar ter plaatse.
• maat 49-56: wheel back. Eerste zes maten zelfde als hiervoor maar in andere richting. Tijdens de laatste twee maten vormt men een ?big christmas?, i.e. een cirkel waarbij (in dit geval) de dames links staan van hun heer, de dichtst bij elkaar staande heren elkaar achter de rug de hand geven, de dames idem, waarbij de linkerarm van de persoon rechts boven de rechterarm van de persoon links wordt gehouden. Men zorgt ervoor dat de rechtervoet vooraan staat.
• maat 57-64: christmas left: iedereen danst zoals bij een swing per koppel, maar men beweegt over de hele cirkel in wijzerzin. Op de laatste maat springt men op beide voeten tegelijk om de verandering van richting aan te geven.
• maat 65-72: christmas right: idem in andere richting. Men moet ervoor zorgen dat op het einde van de figuur, de koppels ongeveer op hun beginpositie staan.
• maat 73-80: swing your partner. Idem als maat 17-24.
• maat 81-136: herhaal maat 25 tot 80
• maat 137-144: house around. Iedereen danst in tegenwijzerzin in waltz hold rond de set, i.e. per twee maten naar de positie waar voordien het koppel aan de rechterzijde stond. De step is deze van het eerste deel van een scottish.

In princiepe zou hier de muziek moeten stoppen. Is dat niet het geval, dan kan men het hele zaakje herbeginnen vanaf maat 9.

Dan komen we bij de traditionele stijl, in Ierland verplichte leerstof op de lagere school, net zoals bij ons lichamelijke opvoeding. Traditionele stijl wordt ofwel solo gedanst, ofwel bij Ceili-dansen, i.e. dansen die je qua opzet kan vergelijken met de tovercirkel of de gigue.

Voor beide vormen moet je eerst een aantal steps kennen, om die dan vlot te kunnen combineren. De meest frequente voor de reel, waartoe we ons beperkt hebben op de initiatie, zijn:

• step: verplaatsen van de voet, neerzetten, en (een gedeelte van) het lichaamsgewicht naar dat been overbrengen. Doorgaans is dit voorwaarts. Wanneer de voet naar achter wordt geplaatst noemt men dit eerder een back, en wanneer de verplaatsing onder het lichaamsgewicht blijft, een down.
• 1-2-3: een step-step-down combinatie uitgevoerd over twee beats, ingeleid door het hoog opheffen van het been waarmee men de eerste step zet tijdens de upbeat van de vorige maat. Dit lijkt eenvoudig, maar het kost beginnelingen doorgaans enkele uren (dus meerdere lessen !) om dit min of meer mooi uit te voeren. Hier een variant gekend als jump-over.
• side step of sevens: een laterale verplaatsing, die hier mooi is uitgetekend.
• point: met gestrekt been en gestrekte enkel de grond voorwaarts (en voor het andere been) aantikken met de kleine teen
• cut: knie plooien en met de voetzool naar boven de voet brengen tot boven de heup van het andere been.
• hop: met gestrekt been omhoog wippen, vaak gecombineerd met een cut van het andere been.

De truuk is dan de steps aan elkaar te knopen om een plezierig geheel te bekomen, daarbij spelend met tempo-wisselingen. Steps en hops can je bv een hele of halve beat in beslag laten nemen.

Voor solo reels zijn er geen vaste choreografieën. Bij Ceili-reels heb je dat wel, en de dans die we hebben aangeleerd is een variant van Every man?s chance die een gelijkenis vertoont met de tovercirkel, wat waarschijnlijk niet louter toevallig is.

Die gaat als volgt:

• beginpositie: iedereen staat in een cirkel, dame links van de heer, handen op schouderhoogte. Rechtervoet staat voor.
• maat 1-8: tweemaal advance and retire voor iedereen, waarbij een advance niet meer is dan twee 1-2-3?s voorwaarts, en een retire twee 1-2-3?s achterwaarts. Handen los op het einde.
• maat 9-16: de dames doen opnieuw tweemaal advance and retire. In de basisversie doen de heren acht 1-2-3?s ter plaatse, wat knap vervelend is. Plezieriger is dan een hop-point-cut-point sequentie uit te voeren, afwisselend links en rechts. Niet vergeten om op de laatste tijd de linkervoet achteraan te plaatsen, ipv van vooraan, zodat je niet in de knoei komt met het vervolg.
• 17-20: de heren advance and retire éénmaal, en de doen dames hop-point-cut-point.
• 21-24: de heren advance and retire opnieuw, terwijl de dames een seven naar rechts, gevolgd door twee 1-2-3?s uitvoeren. Door het uitvoeren van de sevens komen ze terecht aan de rechterzijde van de persoon naast wie ze eerst links stonden.
• 25-32: heren swingen met de persoon die rechts van hen staat.

Deze sequentie wordt herhaald tot de muziek stopt.

Een hele boterham, en genoeg stof voor enkele weekjes oefenen. Succes !