Home
> woord/beeld > Interview
> KATHRYN TICKELL - QUEEN OF THE NORTHUMRIAN PIPES
KATHRYN TICKELL - QUEEN OF THE NORTHUMRIAN PIPES
Net na het voortreffelijke optreden op Dranouter aan Zee (op zondag 27/04/08) wisten we Kathryn Tickell te strikken voor een babbel.(Interview)
We troffen een dame die de bedeesdheid van tien jaar terug van zich afgegooid heeft en ons met haar aanstekelijke lach en laaiend (muzikaal) enthousiasme – na haar broertje en de andere groepsleden buitengewerkt te hebben – met overgave te woord stond. Wat ik vooral van haar leerde is dat de keuze om je te verbinden met de muzikale traditie van je eigen cultuur ook na meer dan dertig jaar het speelplezier niet hoeft te bederven....
Wat bracht je ertoe om de northumbrian smallpipes terhand te nemen toen je pas negen was en er tot op vandaag de vingers op te houden? In onze familie waren er een aantal mensen die de pipes speelden, niet professioneel. Eigenlijk was ik er altijd al door omringd. De zin kwam dan ook als het ware vanzelf, zonder dat ik gepushed werd. Maar eigenlijk was ik vooral geïnteresseerd in viool. Met de pipes kwam ik bij toeval in contact, ik was er niet specifiek in geïnteresseerd, maar ze waren er en ik moest dat op een gegeven moment ook eens geprobeerd hebben, en voelde meteen een sterke affiniteit met het instrument. Ik heb een theorie dat mensen een instrument hebben dat er echt is voor hen. Je hebt dat wel bij heel wat muzikanten. Ook al spelen ze verschillende instrumenten, is er altijd wel eentje waar ze als het ware natuurlijk het beste uit weten te halen. Pipes spelen leek voor mij altijd gemakkelijker, terwijl ik op mijn viool vaak zo gefrustreerd raakte dat ik ze wel kon kapotgooien. Ik voelde onmiddellijk aan dat als ik genoeg zou oefenen op de northumbrian, ik er alles zou kunnen uithalen. Ik deed bijvoorbeeld ook ervaring op met piano, maar dit is geen instrument voor mij, ik kan er mijn ziel niet inleggen, en dan is het resultaat altijd middelmatig, mijn muzikaliteit komt er niet in naar boven.
Ik dacht je te vragen of de northumbrian pipes niet te beperkt zijn qua mogelijkheden of bereik voor iemand met jou muzikale bagage, maar er is inderdaad nog de viool, die nog meer mogelijkheden biedt om je voor uitdagingen te plaatsen. Toch kun je zowel op de pipes als op een instrument als de melodeon zoveel dingen doen. De omgang met een instrument brengt met zich mee dat het je in een bepaalde richting duwt en dat pad kun je verder gaan bewandelen, anderzijds ben ik tot op vandaag voortdurend bezig om de grenzen van dit instrument af te tasten. Misschien gaan de echte traditionalisten daar minder van houden, maar ik blijf evengoed de echte traditionele muziek spelen, maar Peter Maxwell Davis bijvoorbeeld, een hedendaags Brits klassiek componist, heeft een stuk geschreven voor mijn instrument in een ongewone setting voor dit instrument en dat is heel boeiend te zien wat een klassiek componist eigenlijk zoekt te vinden in dit instrument.
Hoe leerde je spelen? De pipes gewoon door te spelen, steeds weer opnieuw. In mijn jeugd was er geen echte cultuur van officiële, formele lessen. Het was gewoon spelen en het zelf maar zien te vinden. Deed je iets onbehoorlijks, dan zei een oudere speler 'nee, nee, doe dat niet' of deed een meer ervaren speler het voor je over. Ik heb dan ook vooral geleerd door te luisteren naar anderen. De viool kreeg ik wat aangeleerd op school, tijdens de praktijklessen muziek. Dit viel binnen mijn lessenpakket. Ik volgde dus nooit muziekacademie of iets dergelijks. Ik heb altijd en vooral geleerd binnen de traditie. Binnen die traditionele was het dan weer kwestie van te luisteren en in te vallen.
Op je 16de breng je ‘Bordelands’ uit, een eerste album met eigen composities !? Gaf de notenleer jou voldoende bagage daarvoor? Als je heel je leven luistert naar melodieën, en ze zelf leert spelen, gaat het eigenlijk vanzelf. Dan schrijf je stukken die een beetje op dezelfde manier klinken. Ik kan noten lezen, ik had dit nodig voor mijn pianolessen, maar ik leer veel sneller door te luisteren. Een stuk schep ik door te spelen, de melodie op te bouwen vanuit een soort trial and error.
Wat onderscheidt de Northumbrian Pipes van de andere doedelzakken? Het meest typische is de staccato, ken je dat, 'pi..pi..pi..pi'. Dat komt doordat het uiteinde van de schalmei gesloten is, in tegenstelling tot bij de meeste andere doedelzakken. De vingerzetting is dus ook gesloten. Er komt dan ook slechts een noot uit telkens je een vinger optilt, en dat maakt dat deze doedelzak meer dan welk andere ook een heel uitgesproken staccatoklank heeft.
En dan zijn er ook nog drie bourdons, om akkoorden mee uit te bouwen? Inderdaad, of neen, eigenlijk zijn er vier bourdons, maar eentje is er bij jaren geleden afgebroken, en je kunt er één, soms een tweede mee vormen, afhankelijk van de stemming.
Meer dan waar ook in Europa lijkt in Engeland de folkscène gedragen te worden door competities. Geen biografie van een muzikant zonder een vermelding van behaalde prijzen? Is techniciteit dan belangrijk dan sensiviteit, gevoel leggen in muziek? In Engeland (!?) weet ik zo niet maar in Ierland, Schotland en Northumberland zijn er heel wat competities en heel wat systemen van competities. Vaak moet je die zien als heel kleine festivals, geen P.A.’s, heel lokaal. Deze staan bij ons heel specifiek open voor de muziek uit Northumberland en de Borders soms ook voor de Schotse smallpipes, maar niet voor de Ierse Uillean pipes bijvoorbeeld. In het beste geval wordt bij de appreciatie rekening gehouden met de technische virtuoziteit èn het gevoel dat in de uitvoering gelegd wordt. Vaak gaat het echter vooral om het hele zuivere spelen, het heel correcte staccato, onversierd uitvoeren van het stuk.
In tegenstelling tot de folk in andere Europese landen ervaar ik deze uit jullie contreien vaak als hermetisch, weinig open voor invloeden van buitenaf. Is dat een vooroordeel? Ik denk dat er heel wat groepen zijn die verschillende dingen spelen. Ikzelf ben evenwel niet geïnteresseerd in het spelen van Northumberian Pipes in Balkanstijl, ik ben met die andere stijlen ook te weinig vertrouwd. Als je die andere stijlen met respect wil behandelen dan laat je het beter over aan die muzikanten die met die cultuur opgegroeid zijn. Er zijn fuziegroepen die fantastisch zijn, maar ik ben alleen vertrouwd met Northumberland,…en Schotland. Ik voel me sterk cultureel verbonden met mijn eigen streek en vind dat ik dan ook enkel die muziek volledig kan aanvoelen en me er volledig kan in inleven. Anderzijds ervaren de oudere generaties me als heel commercieel en heb ik voor hen soms de traditie al teveel verlaten. Fuziebands kunnen fantastisch zijn, maar zijn mijn ding niet.
Waar stopt de volksmuziek en start de klassieke muziek voor jou? Als ik terugdenk aan de slow air die je in strijkerduet speelde met je broer Peter…. Klassieke muziek is iets helemaal anders,… je kan de traditionele melodie niet neerschrijven en zomaar aan de klassieke uitvoerder geven, en verwachten dat hij het op de traditionele manier speelt, en omgekeerd geldt hetzelfde, maar ik begrijp je associatie als je het hebt over dat duet. Ik probeerde het stuk uit te schrijven op partituur voor andere muzikanten en het is eigenlijk onmogelijk. Peter en ikzelf spelen zo vaak samen dat we elkaar perfect gaan aanvoelen en het zo simpel wordt,… en dat is niet in een partituur te vatten. Je kunt niet aangeven dat op die derde noot in de vierde maat net dat ietsje langer dient aangehouden te worden. Daarnaast zijn de toonaarden verschillend. Wij zijn sterk beperkt tot bepaalde sleutels, en hierbij zitten we vaak nog in de oude toonaarden. Zelfs op de viool kan ik niet in meerdere sleutels spelen, ik blijf binnen een sleutel, ik denk dat het Aes, het moet iets modaal zijn. Ik ben daar niet zo goed in thuis, maar mijn partner, die klassiek componist is zegt dan plots, als ik bezig ben, 'Aha, nu ben je weer bezig in A-dorisch, of iets in die aard'. Hij kan altijd uitleggen wat ik schrijf.
Je project van enkele jaren terug met Ensemble Mystical, is dat een vorm van voor jou aanvaardbare cross-over? Misschien wel, maar het was eigenlijk niet bedoeld om cross-over te gaan. In elk geval was het een project waar we de dialoog wilden aangaan met verschillende andere instrumenten, op zoek naar andere klankkleuren, die niet courant zijn binnen onze folkinstrumentatie.
En de andere projecten die je tot nu toe realiseerde? Eigenlijk zit er geen lijn in de projecten die ik naast het naar buitenbrengen van de traditionele muziek uit Northumberland aanga. Hier en daar zie ik wel een uitdaging in, en dan doe ik eraan mee. Of ik dan creatief mijn ding kan doen, of eerder beschouwd moeten worden als gast- of sessiemuzikant hangt uiteraard af van de initiatiefnemer. Mijn samenwerking met Sting impliceerde uiteraard dat ik hem volgde in wat hij van mij wou, anderen vragen me wat ik wil doen en laten me de ruimte om het aan mij over te laten mijn inbreng zelf in te vullen. In de projecten die ik zelf opzet is wat mij vooral interesseert het proces van het kunnen leren van elkaar.
Je geeft ook les aan de Folk and Traditional Music Degree cursus aan de Newcastle University. Wat moeten we hieronder verstaan? In mijn tijd bestond er geen echte opleiding, en moest die er wel geweest zijn, dan zouden er te weinig jongeren interesse gehad hebben om dit te verantwoorden., de traditionele muziek werd niet formeel aangeleerd. Nu wel en dat is wat bizar. Feit is dat er aan de universiteit heel wat jonge studenten die volksmuziek spelen en die hiermee willen verdergaan, ook als studeren ze geneeskunde of fysica, en een heel uitgesproken vraag hadden naar een cursus traditionele muziek. Moeten we dan zeggen dat ze dat niet kunnen aan de unief, klassieke muziekles of jazz moeten volgen? Dit leidde tot de oprichting van deze opleiding en ik doe hier mijn uiterste best om er iets tofs van te maken.
En dan is er Folkestra? Dat is een heerlijk initiatief dat openstaat voor jongeren van 14-18 jaar. Op hun 18de vliegen ze eruit en sommigen willen daarna verdergaan in de folk. Er ontstaat een hele muzikale beweging daar in het noorden en aan de borders. Ik leid die groep nu een zestal jaar. Dit levert een voortdurende wisseling van instrumentele bezetting op. Iedereen die wil kan vanaf zijn veertiende auditie doen. En soms levert dit echte verrassingen op. Zo was er enige tijd terug een meisje die met haar saxofoon wou toetreden, ze speelde eigenlijk geen folk. Tijdens de auditie stonden we nogal argwanend, maar ze stelde dat ze Folkestra een paar maand terug gehoord had en er vol van was, dat ze wist dat ze geen folkinstrument had en niet thuis was in de traditionele muziek, maar ze overtuigde ons ervan dat ze het beste van zichzelf zou geven en bereid was alles te spelen wat aan de northumbrians opgelegd werd. We lieten haar toe en het resultaat is gewoon verbluffend…! Ze leerde alle melodieën zonder enige toegeving en bracht enorm veel bij tot de groep. Ze moeten dus niet in de folk zitten, maar bereid zijn zich ervoor open te stellen, maar de meeste groeiden op met de traditionele muziek.
Heb je nog een specifieke muzikale droom? … ik wil uiteraard nog heel wat doen, ik heb wellicht nog honderden dromen. Mijn grootste droom… ik wil verder blijven spelen en ervan genieten zolang ik kan en het gevoel hebben dat ik de dingen die ik doe, omwille van de juiste redenen doe.
Is er een vraag die je altijd al verwacht had tijdens een interview, maar die nooit gesteld werd? ….ik vind er niet direct eentje, maar waar ik mij soms over verras en een beetje aan erger, is dat sommige interviewers gaan twijfelen of Northumberland nu in Ierland dan wel in Schotland ligt. Heel wat hebben er nog nooit over gehoord ook.Ik wil in elk geval hebben dat de mensen weten Northumberland tegen Schotland aanleunt, en een eigen culturele eigenheid heeft, dat is mijn strijdpunt doorheen de jaren.
Bedankt voor de tijd die je voor ons uittrok! You’re welcome.
KATHRYN TICKELL - QUEEN OF THE NORTHUMRIAN PIPES 
