ANNA KATRIN EGILSTRØD – VALRAVN’S DONKERE STEM UIT DE FAROER

Valravn zou één van de vele hoogtepunten worden op de feesteditie van Labadoux, en maakte die verwachtingen méér dan waar, op de lapsus rond het pasaangeleerde 'Jeunzjunder!?' na. Zelf wordt ze er niet graag mee vergeleken, want ze vindt Bjork een muzikante buiten categorie, voor velen gaan de associaties evenwel bij momenten die richting uit…. bij wijze van compliment.

Op de vooravond van hun verschijnen op Deerlycke Folk (zaterdag 16 augustus 2008 om 18u15) breekt te tijd aan om een tip van de sluier te lichten rond dit beklijvend talent.

Wat brengt een dame uit de Faroer in Denemarken ?
Zal ik je het lange verhaal brengen? Toen ik zestien was stapte ik in een Noors theaterproject en daar realiseerde ik me – doordat ik andere jongeren uit de Scandinavische landen ontmoette – dat er een mogelijkheid bestond om van kunst te gaan leven, en ik wou in het theater stappen. Op mijn zeventiende trok ik dan naar een theaterschool in Denemarken om op mijn achttiende terug te keren naar de Faroer. Ondertussen woon ik reeds acht jaar opnieuw in Denemarken. sinds 2000. Ik kwam er terug om tot optredens te komen.

Dramatisch theater, niet onmiddellijk muziektheater ?
Neen, gewoon theater, ik wou acteur worden, maar ervaarde al heel snel dat ik vooral geïnteresseerd was in experimenteel theater, zoals performance art en hedendaags circus. Nu, als je in het theater stapt dien je altijd met je stem te werken en zingen, en in dat milieu is er altijd veel zang aanwezig en het werd een echte uitdaging voor mij om zelf te gaan zingen. Er is iets heel naakt in zingen.

En die uitdaging kwam er vanuit je ontmoeting met de mensen van Valravn ?
Dit is een leuke vraag, want op een avond,… Juan en ik leefden in een commune in Kopenhagen, en we speelden er een spelletje waarin iedereen zijn visies, wensen en toekomstplannen in de groep gooide. Ik voelde me toen wat verloren in het theater en ik zei tegen Juan dat ik echt in een band wilde gaan zingen. De dag erna was er een party in onze commune, en Søren was daar en die kwam me uit het niets plots vragen of ik geen zin had om in hun groep te komen spelen. Hoe kon ik zo stom zijn dingen te gaan wensen als deze,… en ik zei ‘ja, laat ons proberen’. Tegelijkertijd vroeg hij Juan (die nog niet zolang uit Zwitserland verhuisd was) of hij geen zin had de percussionist van de groep te worden. Het leek een beetje een lotsbestemming, die avond.

Maar de groep heette op dat moment niet Valravn ?
Neen, op dat moment ging het over Virelai. Die groep was tot een split gekomen en Søren zocht nieuwe groepsleden. Hij had eerst contact met Martin, die zelf nog bezig was met SORTEN MULD, een groep die heel wat succes kende met Nordic en Deense folksongs en electronica. Hij stond open voor iets nieuws. En Juan was een drummer uit Zwitserland die er gestudeerd had in een jazzschool en ik had mijn idee om te zingen en mijn visie daarrond. Eigenlijk dacht ik aanvankelijk niet dat het echt iets zou worden. Ik had er eigenlijk geen vol vertrouwen in dat mijn stem het zou aankunnen.

Was dit meteen je eerste zangervaring of had je die al een beetje in het theater ?
Het zingen zat in mijn theaterstudies verweven. Ik vond het heel belangrijk om mijn stem te onderzoeken in al zijn facetten. De stem is zo’n complex instrument, in het meebepalen van je persoon, en ook muzikaal gezien. Als je op het podium staat dien je je stem volledig te beheersen.

Virelai is vrij traditioneel, weinig ruimte toch om te gaan experimenteren met de stem?
Het gaat inderdaad om middeleeuwse traditionele muziek, heel instrumentaal, maar toch kon ik daar ervaring opdoen met zang. Waarom Søren me vroeg weet ik nog altijd niet goed, maar ik ben hem daar heel erg dankbaar voor. Søren was ook op zoek naar iets dat niet alleen draailier en doedelzak omvatte en wou er minstens ook zang en een intieme klank bij. Na een jaar wilden we een CD maken, waarbij we niet zomaar voortbouwden op het oude materiaal, maar echt wilden gaan experimenteren met de kwaliteiten van ons vier, met de nordic sound en met het doorbreken van de beperkingen van de traditionele muziek. En dan drong Martin aan op de groepsnaam VALRAVN, verwijzend naar de man in de huid van een raaf, komend uit de Noorse mythologie. Dit was geen bewuste keuze van hem, of het onbewuste sprak denk ik ook niet, maar hij weet alles over vogels, en hij hield gewoon vast aan deze naam. Ik denk dat die naam in zekere zin gewoon kitch is.

Terug naar je stem !? Iedereen wordt ergens wel door anderen beïnvloed. Sommigen associëren je met Bjork, zonder hiermee te willen zeggen dat je er een kopie van zou zijn. Wie zijn jou inspiratiebronnen?
Ik ben sterk gefascineerd door zangers die in mijn lichaam doordringen, op een ruwe, ongedwongen en eerlijke manier. En ik denk dat Bjork in mijn lichaam binnentreedt. Ik zou liegen wanneer ik zou zeggen dat ik niet meer door haar dan door Britney Spears beïnvloed ben bijvoorbeeld. Ik vind haar wonderbaarlijk. Alle grote zangers die durven hun stem zijn volle uitdrukkingskracht geven en hierin durven zichzelf zijn, dragen mijn bewondering weg. Edith Piaf is bijvoorbeeld ook zo’n voorbeeld van iemand die echt haar stem durfde gebruiken.

Het lijkt wel alsof niet enkel de woorden, de teksten belangrijk zijn wanneer je gaat zingen. Je gelooft er sterk in dat je ook een publiek kan boeien dat geen jota begrijpt van wat je zingt?
De dynamiek van de stem en welke gevoelens in de stem gelegd worden zijn heel belangrijk. Als ik op een ballade werk, dan doe ik dat op een manier dat, zelfs wanneer je de tekst niet begrijpt, mijn stem de tekst als het ware weet te vertalen, door in mijn stem het gevoel te leggen dat ik meen te ontdekken in het lied. Essentieel is voor mezelf na te gaan welk gevoel ik door het lied heen wil uitdrukken naar het publiek toe. Niet in woorden, maar welke energie ik wil overbrengen op de luisteraar is essentieel voor mij. Voor mij gaat muziek over energie en niettegenstaande heel wat van de ballades ruw zijn, ze gaan vaak over elkaar uitmoorden en wraak, en ze zijn in die zin vrij extreem als je ze op hun woorden pakt, maar ik denk dat we hierbij niet mogen voorbijgaan aan het feit dat zowel oude als nieuwe teksten vol metaforen en symbolen zitten. En energie die kwaadheid uitdrukt hoeft geen negatieve energie te zijn, het is ook een vrijmaken van kracht, en kan je op die manier ook een goed gevoel geven. Het gaat er bij mij dus om energie vrij te geven doorheen de muziek.

Je zei daarnet dat Bjork doordringt in je lichaam, is dat in die mate zo dat ze je wijze van presentatie beïnvloedt? Soms was het net alsof ik Bjork hoorde als je de nummers aankondigde, je praat trager, slepender,….
Wat…? Het is in elk geval niet iets dat ik bewust probeer. Ik probeer niet als haar te zijn. Als ik bijvoorbeeld wat trager ging praten in de tent had dit te maken met de moeilijkheden met de klank en begon ik me zorgen te maken of iedereen wel voldoende zou begrijpen waarover ik zong, waardoor ik wellicht om een andere manier verbinding met het publiek probeerde te maken, omdat ik me onzeker ging voelen of ze me wel zouden begrijpen. Ik moest dan soms ook meer naar mijn woorden zoeken dan me lief is. Dus helemaal geen Bjork-imitatie, in een poging om traag en vreemd te klinken, helemaal niet.

Hoe dichtbij is de traditie als we praten over Valravn’s repertoire?
Met Virelai startten we heel traditioneel, en ook binnen Valravn is dit zo gebleven. De set die we speelden is hoe dan ook heel sterk verbonden met de traditie, hoewel we nu ook onze eigen muziek zijn beginnen componeren. We werken samen met een Deens theater, voor een danstheaterstuk met drie mannen en een vrouw, en startten met nieuw materiaal dat geïnspireerd werd door de bewegingen en de atmosfeer. Het stuk handelt over de vraag waarom mensen hun eigen hel scheppen. Het is een professioneel danstheater, en wij spelen op de scène de muziek. Het werd net genomineerd voor de Deense Oscar voor de beste theaterproductie. Het is nog steeds geïnspireerd door de Nordic sound en traditie, maar het is natuurlijk meer open, en we laten er ook meer elektronica in toe. Anderzijds willen we ook onze akoestische lijn verder blijven zetten.

Van waaruit start een nieuwe compositie bij jullie, vanuit een tekst, vanuit een melodie?
Dat is moeilijk te zeggen. Soms is het improvisatie met ons allen. Soms komen Søren of Martin met een melodie en dan werken we het samen uit, of dan kom ik weer met een tekst,… het is heel vrij, open. Ook met de traditionele nummers, sommige faroerliederen hebben 48 verzen in het begin en dan kies ik het standpunt van waaruit ik het verhaal wil vertellen en dan stopt het met 8 verzen. Tegenwoordig kun je het op het podium niet meer maken om alle verzen van het verhaal te maken, dus maak ik er een samenvatting van waarmee ik een verhaal vertel dat geïnspireerd wordt door het oude.

Hoe zou je dan jullie missie omschrijven?
Onze missie…? Misschien is onze missie mee te geven dat alle mensen hun roots hebben en tegelijkertijd niet zo verschillend zijn. In onze wereld is cultuurvermenging legio, waarbij vluchtelingenstromen en migraties culturen samenbrengen. Tegelijkertijd probeert de televisie alles gelijk te maken. Het is misschien onze bedoeling om de actualiteit van de roots naar voor te schuiven, die een gemeenschappelijk punt vindt in alle culturele groepen. Er zit iets van je ouders en je grootouders in je. Als je daarin verder gaat kom je uit op je roots. Als je je eigen roots kent, kun je de roots van de ander ook aanvoelen en hem beter begrijpen. Als je je eigen roots niet kent, dan kun je daarentegen bang worden van de roots van de ander, zeker als die sterke wortels heeft. Zo krijg je in Denemarken bijvoorbeeld een angstklimaat rond de migratie van mensen uit het Middenoosten. Ik denk dat wanneer de Denen hun eigen traditie beter zouden kennen, het voor hen gemakkelijker zou zijn om de anderen te zien als gelijken, hen te aanvaarden en te ontmoeten.
En om nog eens terug te komen op daarnet. De teksten, verhalen zijn zo basic, waardoor je de zang vaak kunt begrijpen zonder de woorden, omdat je het gevoel kunt verstaan. Alle mensen hebben hetzelfde fucking gevoel. We zijn allen tegelijk zo primitief en zo intelligent, we zijn gewoon mensen.

En dat betekent…?
We maken allemaal fouten, er is niemand perfect. Maar het is leuk om er werk van te maken om het zo goed mogelijk te maken en ergens een harmonie te vinden in jezelf.

Hoe lang spelen jullie nu samen?
Vijf jaar met Virelai, en sinds 2005 bestaat Valravn.

Er zijn nog andere projecten?
We hebben allen nog verschillende andere bands. Martin, speelt ook nog tango-gerelateerde wereldmuziek en Juan speelt nog in Suna, een groep die een fuzie brengt van nordic en balkanmuziek, terwijl Søren nog een groep Asynje die ambiente electronische vikingmuziek brengt en ik speel nog in, Gunni Torp og Nitterne, sterk geïnspireerd door Tom Waits. Daar ben ik de drummer en zing ik de backings. Verder werk ik stilletjes aan wat solowerk.

… En om toch nog eens terug te komen op Bjork. Ooit was er een meesterlijke Mozart en een Beethoven en nu zijn er Bjork en Steve Reich (en ook nog enkele andere groten). En door hen wordt je geïnspireerd, maar je gaat er jezelf niet mee vergelijken.