VEZIANA – Alba auda aurora aurore (Ethnosuoni, Parsifal records, ES 5381) 2009 – 59:47
Het ensemble VEZIANA nodigt de luisteraar uit op een hartverwarmende muzikale verkenning van het culturele erfgoed aan beide zijden van de Pyreneeën, vertrekkend uit de middeleeuwen en aankomend bij de hedendaagse uitvoering van het traditionele repertoire. Hier lopen verschillende aders van sonoriteiten, stijlen van muziekbeoefenen die doorheen de eeuwen een proces van assimilatie en uitwisseling ondergingen, in sferen bewegen tussen fandango, jota en Arabisch-Andaluzische tuchia.
Vooral Spanje en Italië waren de gebieden die artistiek sterk aanleunden bij de Occitaanse traditie, die een lange geschiedenis kent van het aanbrengen van verbindingen tussen beide ‘grootmachten’. Daarnaast bleef ze heel ontvankelijk voor allerlei andere invloeden vanuit het gehele middellandse zeegebied. Over de eeuwen heen werd om heel diverse redenen over de Pyreneeën getrokken, er was Hannibal, er waren de Cathaarse schaapherders uit Montailloux, de Demoiselles du Couserans (een oeroude protestbeweging), Spaanse Republikeinen, weerstanders, vluchtelingen en natuurlijk ook gewone handelsreizigers. Veziana voert ons, in alle vrijheid, op de paden van de oude smokkelroutes, in een een beeldrijke, impressionistische benadering, in een scherp pleidooi tegen elke vorm van dogmatisme, ook op muzikaal vlak.
VEZIANA staat voor ‘vreugdevol’ in het middeleeuwse occitaans. Deze muzikanten zoeken vanuit verschillende uitvalsbasissen een gemeenschappelijk werkveld in een grensoverschrijdend project. Meteen scheppen ze enig licht op hoe gecomponeerde en volksmuziek in deze regio’s heel sterk aan elkaar verwant gebleven zijn. Zo vinden we bij hen een compositie van de 17de eeuwse dichter Peyre Godolin (uit Toulouse) die evengoed geplaatst kan worden naast een traditionele rondeaux uit de Gascon, dan wel naast een branles uit de Renaissance. De Andaluzische, Catalaanse, Aragonese of Baskische muziek vloeit verder voort alsof ze de talrijke riviertjes die uit de Pyreneeën neerdalen gaat symboliseren. Op het terrein van de oude muziek vinden we bij hen zowel troubadoursliederen als Sefardische romances, de Cantigas of Santa Maria, polyfonieën uit de Ars Nova en fragmenten uit Andaluzische suites. Veziana is allereerst een samenspel van zangstemmen, aangevuld met een interessante schare instrumenten.
Oprichtster is er Véronique Chalot (zang, draailier, harp, bouzouki, gitaar), die aanvankelijk klassieke gitaren studeerde, is sinds de late jaren zeventig actief binnen het Occitaanse culturele veld. In ’98 richtte ze VOLUBILIS FLORENS op, gespecialiseerd in oude muziek en was zich toen in Firenze heel sterk aan het inwerken in de verschillende vormen van traditionele zang, de complainte, de ballade, de reverdies en de pastourelles. Daarnaast verdiepte ze zich in de vroege Italiaanse en Iberische muziek. Toch is ze niet vies van een beetje crossover, getuige haar medewerking aan de cd ‘NOMA’S’, een in 2003 op het label Coop Breizh verschenen Afro-Celt-groove album. In 2005 zocht ze gelijkgezinden voor het oprichten van VEZIANA, dat zich specifiek toelegt op muzikale getuigenissen van de flanken van de Pyreneeën. Dominique Bares (zang, draailier, oud) is eerder terug te vinden in de traditionele band PESCALUNA en was begin de jaren negentig ook actief bij de draailierpromotoren van ROUE LIBRE, die dit instrument zijn plaats in de Europese muziekgeschiedenis, startend in de Middeleeuwen, terug wilden schenken. Later stichtte hij de MOSAÏCA, en stond hij mee aan de basis van VOLUBILIS FLORENS. Hij specialiseerde zich tenslotte ook nog in de dialecten van de Gascon. De Marokkaan Samir Hammouch (Qanoun ofte canun, percussie) mag terecht een specialist op het terrein van de Arabo-Andalusische muziek genoemd worden en studeerde af aan het conservatorium van Medina Meknes. De Oosterse percussie is in goede handen bij Patrick Fastame (darbouka, daf, bendir) en Mounaïm RABAHI
(tobal, reik, darbouka) terwijl doedelzakken en clari (traditionele hobo) aangeblazen worden door Pierre Rouch. Hoewel hij aanvankelijk via zijn oom Michel Rouch in contact kwam met de diatonische accordeon ontdekte hij snel de doedelzakken uit de Gascon via Bernard Desblanc, waarna doedelzakken in alle formaten een centraal deel van zijn leven gingen uitmaken. Hij bouwt ze ook zelf en ontwikkelde een heel eigen stijl in det groep GADALZEN. De oorspronkelijk uit Nederland afkomstige Brigitte Grenet versterkt het ensemble tenslotte op viola da gamba. Zij is verder in heel wat klassieke ensembles gespecialiseerd in oude muziek terug te vinden, en rijfde in diezelfde klassieke wereld reeds heel wat prijzen binnen. Ze doceert overigens aan het conservatorium van Toulouse. Zondermeer een team uitermate professionele muzikanten dus, die weten waar Abraham de mosterd haalde.
We starten onze tocht in de Béarn, de eerder naar de westkust toe gelegen uitloper van de Pyreneeën, in renaissancestijl met een in hoofdzaak instrumentaal gebrachte ‘Suite de Branles’, waarin draailieren, doedelzakken en quanon (het moorse ‘hakkebord’) de hoofdtoon voeren. Chalot schreef zelf een tekst in de oude stijl op een volksmelodie uit de Languedoc in ‘La rosa espandida’, een vol hoofse pathos, met hoge stem gezongen, in canonstijl overgaande romantische ballade, vooral gedragen op harp en viola da gamba. Boeiend is vervolgens hun instrumentale interpretatie van de ‘Cantiga Santa Maria 123’ (een 13e eeuws nummer uit de collectie van Koning Alfonso X el Sabio), uitgevoerd op harp, oosterse percussie en een fluwelen doedelzak die me wat aan de klank van de barokmusette doet denken. De viola da gamba en oud vormen de inzet van de ballade ‘Conte Arnaut’ (een traditioneel lied uit het zuidfranse Bas Ouercy), waarna we met het 14de eeuwse ‘Canzonetta tedesca’ een nieuw instrumentaal hoogtepunt bereiken, waarin percussie, quanun en viola da gamba zich niet onbetuigd laten. Moorse aroma’s bereiken ons vanuit het mystieke ‘Arabo andaluse’, overgaand in een eigen, van een uitvoerig voorspel voorziene, versie van ‘Dos amantes’ dat binnen de Sefardische traditie als een ‘evergreen’ geboekstaafd staat. Een typevoorbeeld van verantwoorde stijlvermenging vinden we terug in het instrumentaal vrij oosters gearrangeerde (niet in het minst door het virtuose oudspel) troubadourslied ‘L’erba fresca’ van de hand van Bernatz de Ventadorn (13de eeuw), hemels mooi gezongen vanuit zijn traagheid, die wel een evocatie lijkt van traag wiegende grashalmen onder de verschroeiende Mediterrane zon. ‘Argizagi e derra’, een Basksische traditional is in zijn uitgesproken instrumentale aanloop een kolfje naar de hand van de doedelzak, die plaats moet ruimen voor harp en gamba wanneer de melancholische zang zich aandient, in tempo toenemend naarmate de strofen zich verderzetten, in een geleidelijke crescendo waarin ook draailier en percussie opduiken. Onvergetelijk is vervolgens het traditionele instrumentale pareltje ‘Il pastorcillo’ (uit de Extramadura) waarin het thema breeduitgesponnen hernomen wordt in telkens weer andere instrumentencombinaties en na niet minder dan acht minuten nog niet gaat vervelen, en de klankenrijkdom van dit ensemble in al zijn facetten laat weerklinken. ‘Maravillosos e piadosos’, ook al uit de Cantiga Santa Maria 139 levert enkele prachtige meerstemmige passages op met Dominique Bares naast Veronique en gastzanger Vincent Chalot. Hoewel de hele schijf heel sterk aansluit bij de intieme haardsfeer van de donkerder dagen vormt hun ‘Suite de Noël’, waarin ze ‘Nadal del jove pastre’ (een traditional uit Lauragais) verweven aan ‘Noël de Peire Godolin’ (een 17de eeuwse dichter uit Toulouse) hier wel het summuum. Op de zachte tonen van de bodega (een do-doedelzak uit de gascon waarvan de zak gemaakt wordt van een volledig geitevel) zingt Dominique de eerste strofe van het ‘Nadal…’, waarna de viola da gamba Chalot en het intimistische achtergrondkoor ondersteunt bij het zingen van het gedicht van Godolin. Deze tedere suite sluit af met de tweede strofe van het ‘Nadal…’ in hetzelfde arrangement dat voor de eerste gebruikt werd.
Deze cd kon me van bij de eerste beluistering heel sterk bekoren, maar proeft als een oude wijn, die haar rijpheid nog meer tentoon spreidt naarmate ze meer gedegusteerd wordt, zeker op winterse dagen. Een absolute aanrader voor wie zich thuisvoelt in die Occitaanse tradities, die het resultaat vormen van eeuwenlange interculturele kruisbestuivingen.
De groepsleden :
Véronique Chalot : zang, draailier, harp, bouzouki, gitaar, dulcimer
Dominique Bares : zang, draailier, oud
Samir Hammouch : quanun ofcanun, percussie
Patrick Fastame : darbouka, daf, bendir.
Pierre Rouch : doedelzakken (boha, bodega, sac de gemecs), clari (traditionele hobo)
Brigitte Grenet : viola da gamba
Mounaïm Rabahi : tobal, reik, derbouka
Gasten :
Vincent Chalot : zang
Bouchaïb Ezzerki : viool, derbouka
Marcel Caillabet : castagnetten
Meer informatie :
Tekst: Sefafolk
VEZIANA - Alba auda aurora aurore 
