Savina YANNATOU & Evgenia KARLAFTI in Art Base, Rue des sables/Zandstraat 29 te Brussel op zaterdag 28 november 2009.

Het gebeurt waarlijk niet alle dagen dat je de kans krijgt een zangeres als Savina Yannatou te beleven in een ruimte waar amper een vijftigtal personen plaats kunnen nemen. Bovendien was ze in gezelschap van jazz pianiste en zangeres Evgenia Karlafti, die zich niet beperkte tot de begeleidingsrol en een paar keren sterk uit de hoek kwam. We maakten het tweede van een reeks van drie concerten mee in kunstgalerij Art Base, kwestie van de vele gegadigden voor zo’n optreden toch een plaatsje te gunnen. De galerij wordt gerund door Frans Declercq, Nederlander die zijn sporen verdiend heeft in de muziekwereld en dank zij zijn perfecte kennis van het Grieks heel veel gedaan heeft voor de verspreiding van de Griekse muziek in onze lage landen.

Je kan in Art Base echter gaan genieten van muziekjes van zowat overal ter wereld: flamenco, fado, jazz, Indisch klassiek, muziek uit Cuba, Latijns-Amerika, enzovoort. Frans’ bedoeling was even simpel als lofwaardig: ‘We wilden via deze concerten kunstkenners eens de kans geven met een andere kunstvorm in contact te komen. Omgekeerd zien de muziekliefhebbers een concert lang schilderijen hangen. Zelfs al blijkt de ‘cross-over’ in de praktijk maar erg beperkt, de concerten zijn alvast een voltreffer’ Geen wonder: met zulke kwaliteit heeft de muziekliefhebber in Brussel weer een fijn adres bij (zie www.art-base.be)

In het eerste deel zou Yannatou een selectie brengen van wat ze uitbracht sinds de stilaan als mijlpaal erkende collectie Sefardische liederen ‘Ánixi sti Saloníki (Spring In Salonika)’ (1995) De cd’s die volgden, verkenden in steeds wijdere concentrische cirkels volkse liederen van de ‘Mesojío’ (Middellandse Zee) en het Midden-Oosten, en tenslotte staken ze zelfs de Atlantische Oceaan over naar de Caraïben en de Verenigde Staten. Na een Armeens lied meteen toch al een song van Manos Hadjidhàkis, haar grote mentor, het vertederende ‘To Pouli’ (‘Het Vogeltje’).

Een Grieks lied uit Italië volgt: tot heden vind je in de bergen van Zuid-Italië hele dorpen die sinds de oudheid het Grieks als moedertaal hebben behouden. Voor Yannatou de kans om weer eens diep het experiment in te duiken, iets wat ze met haar vijfkoppige begeleidingsband PRIMAVERA EN SALONICO niet zo uitgebreid doet. Experimentele muziek is nochtans een belangrijk onderdeel van haar vroege loopbaan, zoals men bij voorbeeld kan horen op ‘Masko’ (cd met Nikos Touliatos, vroeger drummer bij Mikis Theodhoràkis), in volkomen tegenstelling met de oude westerse muziek waaraan ze zich in die tijd ook al begaf. In elk geval hebben we haar nooit zo diep weten gaan sinds ze, ruim tien jaar geleden, ernstige stemproblemen kreeg en ostentatief gas terugnam in vocalises, ‘scats’, melismen en het alternatief heel hoog en laag zingen. Toch vergeet ze vanavond nooit de eigenlijke song, zodat het tempo niet uit het optreden gaat en de song als dusdanig overkomt. Ze noemen dat métier. Karlafti bleek in datzelfde nummer overigens al een eerste keer een uitstekende tweede stem.

Het gaat voor de pauze echt alle kanten uit: een lied van de legendarische Siciliaanse zangeres Rosa Balistreri, een wel erg experimentele versie van een lied van de in de US zingende Marika Papajika, één van de grote zangeressen uit de vroege rebètika (1890-1943), een Israëlisch lied, een Palestijns bruidslied in Griekse vertaling, met een piano die zich ver buiten de strikte begeleiding waagt, maar met een verfijnde en melodische staart. Na een Corsicaanse traditional en ‘Ah Man Die’ (‘Ah mon Dieu’) uit Guadeloupe (eigenlijk onderdeel van de ‘Missa Antilla’) is het tijd voor een Sefardisch lied, nl. ‘Nani Nani’, uiteraard uit de bekende cd, die in geen enkele cd collectie misstaat.

Het eerste deel sluit af met jazz standard ‘Willow Weep For Me’, dat Karlafti bijzonder geloofwaardig brengt: er blijken plots twéé grote zangstemmen verenigd in deze galerij! De scatting aan het eind geeft Yannatou de kans zich even te mengen in dit lied van een stijl die voor één keer niet de hare is. De mensen raakten zwaar onder de indruk van de zuiverheid van Yannatou’s stem, haar technische beheersing, het vrijwel zonder accent zingen van al die verschillende talen, toch die talen waar we de klanken van kennen, of het nu Italiaans, Spaans, Ladino, Engels of Creools is. Tijdens de pauze sparen de toehoorders de lof voor zoveel klasse niet. De bewondering haalt het in de eerste set nog op de ontroering, maar dat zou omslaan in de tweede.

Tot de pauze blijft het publiek in goddelijke aanbidding luisteren. Maar het tweede deel is bijna geheel gewijd aan Manos Hadjidhàkis, en Manos was nu eenmaal de meester van het arrangement en van de nooit melige, maar zwierig hoofse, vaak ontroerende, soms zelfs pakkende nostalgie. Een aantal van de èndechna van Hadjidhàkis komen uit ‘Pào na po sto Sýnnefo’, hier beter bekend als ‘Savina Yannatou sings Manos Hadjidakis’ (2002), zoals ‘Ferte mou ena Mandolino’ (‘Breng me een Mandoline’) waar ze het tweede deel mee inzet en dat meteen helemaal de zoemende sfeer van wat volgt bepaalt. Dan pas blijkt hoeveel Grieken er in dit zeer gemengde publiek zitten: nogal wat, blijkt, want er wordt eerst schoorvoetend, stilaan met meer zelfvertrouwen meegezongen: deze songs behoren nu eenmaal tot het collectief geheugen van de Hellenen.

Yannatou neemt immers vooral werk uit zijn meest productieve en bekendste periode, de sixties en seventies, met daartussen toch een vroege vogel als ‘Chàrtino to Fengaràki (Papieren Maan)’, het lied dat het officieuze startpunt vormt van de ‘èndechna (tragoùdhia)’, de geroemde Griekse kunstliederen. Het recentste moet ‘Pornografia’ zijn, titelsong van een cyclus uitgebracht in 1988 (er was al een eerdere opname), indertijd wel ingezongen door die andere knappe zangeres Elly Paspalà. De titel kan misleiden, maar is geestelijk bedoeld en slaat op elke vorm van corruptie.

In dit deel zitten ook twee songs van Lena Plàtonos, de componiste die na een lange ziekte een prima come-back maakte. In 1996 maakten ze samen de cd ‘Karyotàkis’ op twaalf gedichten van de tragische poëet die Kostas Karyotàkis was. Werk dat naar de keel grijpt, zeker als men het leest of in casu hoort, in de wetenschap dat de man zich, nog geen 32 jaar oud, een kogel door het hart joeg. Er is ook plaats voor een fragment uit ‘Rosa das Rosas’ (2000) en voor het oeroude lied uit de zuidelijke Appalachen (maar wellicht teruggaand op een 18^e eeuwse Engelse ballad) ‘Black Is The Color’, gezongen door Savina, meteen beantwoord door nog een klassieker uit de jazz, ‘Speak Low’, dat Karlafti dan briljant croont in de beste Chet Baker traditie: ‘Time is so old and love is so brief…’. Het respect voor pianospel en zang van Evjenia groeit met de minuut. We vragen ons af hoe ze het er af brengt in een concert dat ze helemaal zelf mag vullen.

Twee bissen bekronen dit fraaie concert. Yannatou sluit af met weer zo’n heerlijke en eindeloos melancholische melodie, ‘Kàpou ypàrchi i Agàpi mou’ (‘Ergens bevindt zich mijn Lief’), waar Manos de woorden voor pende en dat ook Savina’s Hadjidhàkis plaat afsluit. Een dissonante van Karlafti sluit af, helemaal zoals Manos dat wou.

Na afloop stonden de artiesten het publiek graag te woord. Veel getrouwen van de concerten. Het straalde van haar af: ook Yannatou vond dit een unieke ervaring. ‘Een optreden in zo’n kleine ruimte is een zegen. Bovendien is het leuk meerdere avonden te kunnen optreden. Je kan de fouten corrigeren: gisteren was het eerste deel gewoon te lang. Vanavond viel dat allemaal in de plooi.’  Wij hopen dat deze ervaring geen unicum blijft, want twee grote artiesten kunnen beleven terwijl je bij wijze van spreken op hun schoot zit, is een voorrecht.

Antoine Légat (07 12 09)