EVA QUARTET – Harmonies (Kuker Music, Xango Music Distribution, SN 990613) 2002, 45:02
Met het EVA QUARTET, onder leiding van Milen Ivanov, ontmoeten we enkele van de meest innemende Bulgaarse vrouwenstemmen. Zij komen uit het selecte mandje van jonge zangeressen die na een strenge selectie een tijdlang hun stem leenden aan het roemruchtige polyfone vrouwenkoor LE MYSTÈRE DES VOIX BULGARES.
Reeds in 1995 gingen deze vier dames onderonsjes aan waarbij ze een eigen zangtaal ontwikkelden en elkaar ook vonden in een gemeenschappelijke interesse voor een specifiek repertoire. Naast traditionele liederen uit diverse streken in Bulgarije hebben ze ook oog voor de hedendaagse compositie, en voor de kerkelijke hymnen. Hun buitengewone zangstijl stelt hen in staat om een heel impressief timbre aan de dag te leggen en zonder dat hun technische kwaliteiten hiervoor moeten inboeten. Hun focus ligt voortdurend op de zuiverheid en de essentie van het lied, en dit in een moderne en heel gevarieerde lezing van de traditie.
We vinden hen ondertussen ook terug in sets waar ze een bijkomende dimensie schenken aan heel onderscheiden projecten. Zo werkten ze reeds samen met jazzmuzikanten als Veselin Nikolov en Antoni Donchev, of met moderne componisten als Krassimir Kjurkchiski. Een andere keer kan men ze horen in collaboraties met ensembles als Trio Mediaeval, VeDaKi Group (2002), Haig Yazdjian (2002), A Filletta, Elbtonal Schlagwerk,… Daarnaast gaan ze ook experimenten met Drum'n Bass of Ambient niet uit de weg en namen ze zelfs al een remix op. Ook op soundtracks kan men ze ondertussen terugvinden, zoals op die van de Poolse film ‘Stara Basn’ (2003, op muziek van Krzesimir Debski). In datzelfde jaar werkten ze overigens mee aan een groots project van Jeunesse Vienna met Camerata Salzburg, Fanfare Ciocarlia en Muzsikas met Marta Sebestyen. Daarnaast was er in 2005 een speciaal project met Hector Zazou, terwijl ze in 2007 deel uitmaakten van een experiment met de bekende violisten Gilles Apap en Zoltan Lantos op het Danube Music Festival.
Het album ‘HARMONIES’ dat momenteel voor ons ligt dateert eigenlijk reeds uit 2002. Gezien er nu (pas ?) een Europese verdeling gerealiseerd werd mogen we er evenwel niet zonder enige aandacht aan voorbij gaan. Met ‘Daybreak Down’ (we besparen je de in het Cyrillisch geschreven Bulgaarse namen) maken we allereerst kennis met de typische trage en vrije zangstijl en dit binnen een brede melodielijn, in de liederen van Rhodope. Melancholie troef in dit lied dat een pastorale scene schept waardoorheen het verhaal van het voorbeschikte, tragische lot van een jonge vrouw zich weeft. In de verhaallijn soleert sopraan Gergana Dimitrova, heel gedoseerd, met veel gevoel en zonder pathos, waarop de andere stemmen haast onopgemerkt binnenglijden in de melodie. De verschllende stemmen ontmoeten elkaar zo subtiel dat het bij momenten lijkt alsof je naar één enkele, zij het meerlagige stem luistert, die als het ware zingt in akkoorden. Vervolgens krijgen we een polyfone medley van melodieën uit Sofia en Kyustendil op het bord geserveerd, in de typische ‘mpecene’-stijl, de ons niet onbekende trillerige (tremolo vibrato) zangwijze, waarbij alternerend heel snel twee noten met een toon verschil gezongen worden. Dit lied schept een metafoor voor de huiveringen die jonge geliefden voelen, waarbij de zon als hun beschermer optreedt. Hoge en lage stemmen wisselen elkaar af en vloeien samen, om naar het einde van het nummer in een gemeenschappelijke klank te eindigen.
Een meer hedendaags klankenpalet toveren ze uit hun zoetgevooisde kelen met IvanSpasov’s ‘Songs and dances from Pirin’, die het best kan begrepen worden als een intieme dialoog onder vrouwen. Deze compositie, die voortbouwt op de traditie, combineert tweedelige zang, naast canonfragmenten die zich ontwikkelen tot een polyfone textuur die zich in het laatste deel terug beweegt naar een homofone harmoniezang. De titel ‘White Aishe’s Lament’ verraadt reeds dat we hier andermaal met een flinke dosis tragiek te maken krijgen, gruwelijk verhalend over de laatste momenten van een rijke man, terwijl zijn vijanden zijn doodsstrijd begluren om hem vervolgens zo snel mogelijk zijn geliefden te ontnomen. Dit lied komt uit de Chepino-streek die grenst aan de drie voornaamste Bulgaarse volkszangregio’s (Rhodope, Shopp en Pirin). Het wordt gezongen in de ‘makkam hidshas’-modus, die zich kenmerkt door heel ongewone tonale intervallen.
Daarna trekken we terug naar Rhodope, waarbij een jong meisje in ‘Sevditza’ ons haar angsten voor de liefde toevertrouwt. Opvallend hier is de manier waarop dit nummer overgaat van lage naar hoge noten. Ook ‘Gel Moma’ (‘Kom hier meisje’) situeert zich in het liefdessferen, waarbij Jana’s schoonheid vergeleken wordt met de schittering van de sterren. In het arrangement wordt het oorspronkelijke opzet streng gerespecteerd, en dit nummer sluit dan ook heel sterk aan bij de evergreens van LE MYSTÈRE DES VOIX BULGARES, gebruik makend van harmonieën in seconden en een ritmisch naast een traag deel combinerend. Ook de typische schreeuwmomenten zijn hier volop aanwezig.
Uit het noorden van Bulgarije haalden ze ‘Bring the cattle out, Gano (Nikola)’ een heel meeslepend polyfoon liefdeslied vol metaforen, waarin de jongeman zijn geliefde oproept om haar gevoelens getrouw te blijven. Dit traditioneel nummer werd voorzien van een arrangement door Antoni Donchev (als componist en uitvoerder een grote meneer in de Bulgaarse jazzscene), die met respect voor de oorspronkelijke melodie er toch een heel hedendaagse klank weet aan te verlenen.
Sofia Kovacheva (mezzosopraan) en Daniela Stoichokova (contra-alt) tekenden voor arrangement en uitvoering van het wat dissonant en heel elementair klinkende ‘Dark mist fell’, een lied uit de streek rond Sofia, waarin twee meisjes bekvechten over een jongen en dit in de context van het typische lenteritueel voor vrouwen, ‘Lazarurane’ genoemd. Kovacheva neemt eveneens het voortouw in ‘The Sun Shimmers’ een heel rijk versierd oogstlied uit Thracië, dat in een voor die streek vrij ongewone ‘makkam huzam’-modus ontwikkeld werd. Terug in Rhodope bezingt het kwartet het verhaal van twee honden die verweesd achterblijven in een uitgebrand dorp. De melodie die heel archaïsch inzet kreeg er van de arrangeur Stefka Kushleva een heel authentieke harmonie bovenop gebouwd, waarbij de klanken ontstaan vanuit jammerklachten en gehuil, om vervolgens afwisselend indringend op te rijzen en zich even snel raadselachtig terug te trekken.
Met ‘Western Bulgarian refrain’ genieten we een medley, waarbij ze gebruik maken van een eenvoudig thema dat ze versieren met de typische scherpe, dissonante, trillende zangpatronen, waarbij het lied uitgevoerd wordt in twee groepen die in éénzelfde toonaard zingen. De vermaarde hedendaagse componist Ivan Spassov leverde met ‘Aishinko’ nog een tweede bijdrage voor deze boeiende cd, waarbij hij in de aanzet rijkelijk gebruik laat maken van de trage, luide zangstijl die typisch is voor deze uit de bergen van Rhodope. Het nummer, waarin een jongen belooft dat hij naar het huis van het meisje zal stappen om haar hand te vragen, sluit aan bij het typische verlovingsritueel, ‘Kalesvane’ geheten. Hij plaatste op dit thema een heel complexe hedendaagse klank waarbij de dramatische climax van het lied weerspiegeld wordt in het melodische crescendo, dat zich andermaal laat herkennen door de typische geschreeuwde klanken.
En we eindigen in archaïsche sacrale sferen met de sinistere ‘Dzyalo blazheni este’, toegeschreven aan Konstantin Preslavski en in zijn ontstaan gesitueerd in de 9de eeuw. Het is een stuk dat opgebouwd is vanuit twee verzen uit een gebed in het Oud Bulgaars, heel monodisch gekleurd, en gekenmerkt door ‘ison’, waarbij één stem meer melodisch beweegt, terwijl de andere heel statisch op één noot blijven hangen. De teksten bleven bewaard, terwijl de melodielijn opgebouwd werd uit het vierde vocale deel van de hedendaagse Byzantijnse neuma-notatie.
Het is heerlijk vertoeven bij deze dames. Daar LE MYSTÈRE DES VOIX BULGARES als staatskoor enkele decennia onder de communistisch geïnspireerde dril stond, was de ziel er misschien stilaan wat uitgeknepen. Met het EVA QUARTET is het echter zondermeer genieten van het verder uitgedragen weten van de diverse Ottomaanse zangstijlen, gekenmerkt door hun typische onregelmatige maatsoorten en de heel eigen versieringen, maar nu met toch wel een heel persoonlijke toets. Het is niet toevallig dat de uitvoersters hier mee aan de tafel zaten om de arrangementen uit te schrijven. En het resultaat daarvan zijn een goed dozijn heel doorleefd gezongen pareltjes, op maat geschreven voor de heel vaardige stemmen, die nergens het onderste uit de kan dienen te halen om de zangtechnische hoogstandjes waar te maken. Een absolute aanrader voor liefhebbers van dit genre.
De groepsleden:
Gergana Dimitrova: sopraan
Sofia Kovacheva: mezzosopraan
Evelina Christova: alt
Daniela Stoichkova: contra-alt
Milen Ivanov: dirigent
Meer informatie:
WWW.XANGOMUSIC.COM
EVA QUARTET - Harmonies 
