RUPA & THE APRIL FISHES – Este Mundo (CUMBANCHA, MUNICH, CMB-CD-15) 2009 – 48:59
Helemaal niet eenvoudig om de muziek van RUPA & THE APRIL FISHES onder één enkele noemer te vatten. Deze uit San Francisco afkomstige eclectische groep serveert ons een mengeling van Frans chanson, Argentijnse tango, Amerikaanse folk, Latijnse cumbias, zigeunertonen en zelfs Indische ragas. Op het eerste zicht een allegaartje van stijlvermengingen, dat goedkoop succes aan deze groep zou kunnen opleveren,… of presenteren ze toch wel meer dan lichtverteerbare fastfood? Hun muzikale mildheid ontsluit alvast ook nu weer een rauwe kritiek op de Amerikaanse maatschappij.
Rupa neemt het voortouw, een nog vrij jonge zangeres van Indische afkomst die wellicht mee door haar opgroeien op heel verschillende continenten, geïntrigeerd is door begrippen als ‘identiteit’, ‘grenzen’, en de toevalligheden van leven, liefde en dood. Haar ouders waren afkomstig uit de noordelijke Indiaanse Punjabstreek, trokken begin de jaren 70 naar de San Francisco Bay Area. Daar werd Rupa geboren, maar werd, toen ze vier was, wegens financiële problemen een tijdje terug naar India gestuurd om door de grootouders opgevangen te worden en onderging ze een eerste confrontatie met culturele verschillen. Toen ze tien was verhuisden haar ouders naar Aix-En-Provence. Voor Rupa alweer geen evidente beweging, daar ze er zich wegens haar donkere huiskleur vaak bekeken voelde als was ze een Arabische allochtoon of een Roma zigeuner. Ook deze ervaringen gingen haar identiteitsvorming sterk mee bepalen. Zo ontpopte ze zich als een eigenzinnige doorbijter die de keuze nooit kon maken tussen een muzikale, dan wel een academische carrière en deze dan ook is gaan combineren. Ze werkt immers ondertussen ook als dokter en lesgever in een ziekenhuis in San Francisco. Een niet alledaagse combinatie.
Ze begon haar muzikale carrière als zuivere, in het Engels zingende singer-songwriter, maar ging snel op zoek naar een nieuw geluid dat een betere weerspiegeling vormde van haar complexe, ‘mozaïeke’ identiteit. Ze ging over naar het Frans in een poging melodisch en ritmisch te ontsnappen aan de letterlijke betekenis van taal, en ze te hanteren om muzikale kleurstroken aan te brengen. Door het timbre van de verschillende talen te benutten, en de specifieke melodie die in elke taal verweven bewust te hanteren realizeerde ze een veel directere verbinding met de emotionele sferen die ze in haar nummers wenst uit te dragen.
Na wat solowerk vormde ze al snel een duo met cellist Ed Baskerville, die een stevige klassieke opleiding in kamermuziek achter de kiezen heeft. Waarmee ze de straat op en de bars binnentrok en men op die manier nog andere muzikanten aansluiting zag vinden. Zo ontstond APRIL FISHES, speels verwijzend naar 1 april, om de voor de hand liggende reden, maar ook om terug aansluiting te vinden bij de een van de voorkristelijke, paganistische nieuwjaarsdagen. Deze keuze om te ontsnappen aan de ons arbitrair opgelegde nieuwjaarsdag vertolkt dan ook een onschuldige vorm van anarchie.
Ondertussen staan ze her en der op de grote podia, waarop ze een circusachtige atmosfeer scheppen met steltenlopers, en andere live-performers die de concerten animeren met diverse andere kunst- en uitingsvormen. Hun totaalspektakel opent dan ook een uitgesproken cabareske wereld. Een muzikale aanpak die liefhebbers van groepen als LES NEGRESSES VERTES, MANU CHAO, OI VA VOI, BEIRUT of DEVOTSCHKA zeker zal weten te bekoren. Wat ze vooral willen uitdragen is de relativiteit van grenzen en hoe die grenzen kunstmatig aanleiding geven tot verschillen en verdeeldheid tussen mensen die in wezen allemaal van dezelfde soort zijn. Een scherp pleidooi dus om grenzen te doorbreken, tussen verschillende kunstuitingen als metafoor voor een meer humane samenleving.
Hun muziek kenmerkt zich dan ook door een pastiche van sterk doorleefde klanken en indrukken die een optimistische boodschap dienen uit te dragen in tijden van onzekerheid binnen een veranderende wereld. Weldoordachte flower power, anno 2010 dus. De titel van hun eerste album ‘EXTRAORDINARY RENDITION’ (2008) vormde dan ook een eufemisme om onze tijdsgeest te beschrijven, waarin bewust gekozen werd voor het gebruik van heel verschillende talen. Hiermee wordt gepoogd duidelijk te maken dat de waarheid besloten ligt in wat tussen de klanken gecommuniceerd wordt, onder de woorden door. De term van deze titel wordt gebruikt door de regering van de VS om de praktijk te beschrijven die erin bestaat gevangenen over te brengen naar andere landen waar het mogelijk is hen straffeloos te ondervragen met mishandelingstechnieken.
‘ESTE MUNDO’ vormt hun tweede album en stelt als thema de – vaak tevergeefse - migratiepogingen van de Mexicaanse gelukszoekers centraal, die pogingen om de VS binnen te raken vaak zelfs niet overleven. Wanneer het muntje valt, gaat het balletje rollen,… en komt het morbiede kansspel op gang, zo leert ons de intro ‘(La frontera)’. In een speels, maar bij momenten ook cynisch ‘C’est moi’ benut ze de kracht van de balkaninstrumentatie, met accordeon en blazers op kop, om de heel gespleten gevoelens van de vluchteling te vertolken,… een stevige dosis moed gekoppeld aan een minstens even grote portie angst. De bruisende speelvreugde in ‘Por la frontera’ vormt een warm deken over de grensganger die zich bezint over de vraag of een lijn, een grens waar ook ter wereld een mensenleven waard is ‘que una linea vale más que una vida’. Aan Aaron Kierbel wordt hierbij alle ruimte gelaten om freewheelend te soleren op de drums.
De wanhoop en melancholie die voortvloeit uit het verbod de lijn voorbij te trekken komt schrijnend tot uiting in het erbij aansluitende ‘La linea’, waar de gedimde ritmesectie de fundering vormt voor heerlijke accordeon- en koperpassages die Rupa en haar achtergrondkoor een pittige omkadering bieden. Sombere celloakkoorden accentueren de poëtische kracht van de inzet in ‘La rose’, waarin de universele zingevingsvraag onmiddellijk voorzien wordt van een krachtig antwoord dat baadt in klezmer-optimisme, waarbij klarinet (gast Peter Jaques) en saxofoons (gast Ralph Carney) niet mochten ontbreken. Vervolgens vergalloperen we ons in de spitse uptempo ‘Culpa de la luna’ (‘Het is de schuld van de maan’),.. in de nacht ging mijn bestaansreden immers verloren. Grappige metaforen, op een zwaar waggelende melodie, schuilen eveneens in ‘L’elephant’, het lompe wezen dat zowat alles vertrappelt, gewoon omdat het nu eenmaal zo gebouwd is en de objecten die het op zijn weg tegen komt nu eenmaal kwetsbaar zijn. Zo zit de wereld in elkaar, sommige zaken zijn zoals ze zijn.
Met ‘Soledad’ komen we in de echte, swingende latinsferen, waar gastzanger Boots Riley bijdraagt met een heerlijk rapintermezzo, en de eenzaamheid dan ook haast verheerlijkt wordt. Even tijd voor een instrumentale bezinning, met een sober melancholisch duet tussen gitaar en trompet‘ in ‘(El camino del diablo)’, ter nagedachtenis aan de zowat 1000 slachtoffers die vielen tijdens de overtocht van Mexico naar het beloofde land, tussen 1995 en 2005, meestal als gevolg van uitdroging. Dit nummer vormt als het ware het voorspel op de eveneens eerder contemplatieve titelsong ‘Este Mundo’, waar eveneens gitaar en trompet de hoofdtoon voeren in de begeleiding van de rijke poëtische tekst die het leed in de wereld thematiseert. We trekken vervolgens even naar het verre oosten wanneer tabla (gast Robin Sukhadia) en Banurifluit (gast Eliyahu Sills) de begingeneriek brengen in ‘Soy Payaso’ (‘Ik ben een clown’), waarin we snel teruggevoerd worden naar Europese klankpatronen, heen en weer geslingerd tussen klezmer en franse chanson- en musettewerelden.
De accordeon neemt, naast de blazers, opnieuw een prominente plaats in als Rupa ons overweldigt met een in franse strofen en spaanse refreinen gezongen burleske, waarna tabla en banuri terug rust brengen. Met ‘Neruda’, een ode aan de grote dichter vertoeven we uiteraard in gracieuze tangosferen. Eenmaal horen we haar in het Engels met het wat jazzy gekleurde ‘Trouble’. De flamboyante zuid-amerikaanse ritmes verzachten niet weinig de wat duistere thematiek van ‘La Estrella caida’ (‘De gevallen ster’). En deze heerlijke schijf eindigt nog feestelijker en hoopvoller met een gypsiegetint ‘Espero la luna’ (‘Wachten op de maan’).
Op deze plaat komen de muzikale invloeden dus uit zowat alle windstreken, zonder dat dit ook maar op één moment gekunsteld overkomt, want hiervoor is de spelvreugde te groot en het vakmanschap ongeëvenaard. Akoestische wereldmuziek (met accordeon en trompet op het voorplan) ten top dus, volledig getrouw aan de titel van de schijf. Geen genre wordt hierbij gediscrimineerd of geschuwd. Voor de opname werd de hulp ingeroepen van Oz Fritz, die eerder samenwerkte met Tom Waits. Een groep die duidelijk een boodschap van optimisme geloof in een betere wereld wil brengen, zonder evenwel blind te willen zijn voor de drama’s en het onrecht die zich op ‘Este munde’ nog dagelijks voordoen. Geen lichtverteerbare fastfood dus!!
Groepsleden:
Rupa: zang, klokkenspel, gitaar, wijnglas
Ed Baskerville: cello
Marcus Cohen: trompet
Isabel Douglass: accordeon, bandoneon
Aaron Kierbel: drums, percussive, fish
Safa Shokrai: contrabass, electrische
Gasten:
Pawel Walerowski: cello
Ara Anderson: pump organ, trompet, sousafoon, wijnglas
Andy Strain: trombone
Djordje Stijepovic: contrabass
Robin Sukhadia: table
Ralph Carney: sopraan en baritonsaxofoon
Peter Jaques: clarinet
Eliyahu Sills: banurifluit
Raul Vargas: zang
Maria Fernanda Valecillos-Felice: zang
Jorge Molina: berimbau
Boots Riley: rap (‘soledad’)
Meer informatie:
Klik hier om deze cd te bestellen bij Folkcorner Den Appel
RUPA & THE APRIL FISHES – Este Mundo 
