ORCHESTRE INTERNATIONAL DU VETEX – Mix-Grill (VIA LACTEA, VLR006) 2010 – 67:51 (cd) + 2 dvd’s
Toen we enkele jaren terug voor het eerst melding kregen van het in 2004 opgerichte ‘Orchestre International du Vetex’, een als ‘buurtfanfare’ van start gegane groep uit de Kortrijkse grensgebieden, die de ambitie koesterde uit te pakken met balkanrepertoire, hoorden we dit niet zonder enige argwaan aan. Hoe immers als Westeuropeaan de ziel weten te vatten van de balkanmuziek waarin telkens weer levensvreugde en –lijden onlosmakelijk in elkaar verstrengeld geraken. Welnu, het schaamrood komt ons op de wangen bij de herinnering aan dit enge vooroordeel…
Onder impuls van Via Lactea vzw, dat momenteel ook het managment waarneemt van ‘ORCHESTRE NATIONAL DU VETEX’, en in samenwerking met het OCMW van Kortrijk en ‘De Kreun’ staken in het voorjaar van 2004 enkele professionele en amateurmuzikanten uit West-Vlaanderen, Wallonië en Noord-Frankrijk de koppen bij elkaar om een ‘buurtfanfare’ op te richten vanuit de oude Vetex-fabriek te Kortrijk, en dit in eerste instantie om met een feestelijk en kleurrijk debuutconcert tijdens de Fiesta Mestiza, de aandacht te vestigen op het Poortgebouw van Vetex. Meteen vormt dit de geboorte van een aanstekelijk project dat zich daarenboven onderscheidt door zijn grensoverschrijdend karakter. Stilaan ontwikkelen ze een eigen geluid dat zich steeds meer op de balkan gaat richten en dit leidt in 2005 tot een eerste – recent terug verkrijgbaar – album ‘LE BEAU BAZAR’, opgevolgd door het eveneens heel positief onthaalde ‘FLAMOEK FANTASY’ (2007). Het buurtproject barstte zowaar uit zijn voegen. Sommige muzikanten van het eerste uur dienden ondertussen af te haken wegens interferenties met professionele bezigheden, terwijl anderen ondertussen wisten aan te sluiten om de groep op aantal te houden. Ondertussen zijn ze de ervaring van een 400-tal concerten rijker, gaande van buurtfeesten in Wazemmes, Moulins, Stasegem,… tot podiumpresentaties op Couleur Café, Dranouter (waar ze ook dit jaar het vaandel van de wereldmuziek komen hijsen) of Esperanzah. Ze gingen ook echt internationaal, toerden op Sicilië, en waagden zich zelfs in de leeuwenkuil door de balkanlanden niet te ontzien. Ze verschenen in de metro van Praag, op de Olympische Winterspelen in Turijn, en verwarmden vele harten op prestigieuze jazzfestivals in Graz (thuisbasis van het gerenommeerde SANDY LOPICIC ORKESTAR), Jelenia Gora, Nis, Santander. Binnenkort trekken ze trouwens naar Montreal.
Sinds 2008 zijn ze intensief gaan samenwerken met enkele muzikanten uit Servië en Bosnië-Herzegovina. Ook daar blijken muzikanten elkaar over de cultuurverschillen heen duidelijk te vinden. Het hoeft niet gezegd dat dit gegeven een bijzondere bijkomende dimensie verleent aan het hele opzet. Muziek opent grenzen, en blijkt alweer een wezenlijke bijdrage te kunnen leveren aan de humanisering van onze aardkloot. Deze collaboratie diende de ruggengraat te vormen van de Vis-à-vis-productie (de benaming van het grensoverschrijdende Interreg-project dat loopt van 2008 tot 2011), ‘BALKAN BANQUETS’, een muzikale voorstelling die in première ging op 5 november 2009 in de Stadsschouwburg van Kortrijk, waaraan ondermeer de Servische accordeonist Ivica Vuceija, de innemende zangeres Jelena Milusic (schitterend de koloratuur van de stemmingen vertolkend die tot uitdrukking komt in deze muziek, nu eens vol melancholische (‘Djelem djelem’), dan weer eclatant extravert (‘Cajorije sukarije’)) uit Sarajevo, trompettist Ivan Susic uit de streek van Mostar (Herzegovina) en de Bosnische veejay Adela Jusic uit Sarajevo hun medewerking verlenen. Het werd een muzikaal en visueel spektakel waarin nummers van Vetex worden afgewisseld met traditionals en composities uit de Balkan. De eigen composities zijn zowat alle van de hand van Thomas Morzewski, trompettist van dienst, terwijl altsaxofonist Lionel Raepsaet tekent voor de arrangementen van de traditionele nummers. Van Ivica Vuceija interpreteert gezelschap een in complete instrumentale kakafone chaos inzettend ‘Black Hat’. Telkens weer wordt de aandacht gericht op het nadenken over de (on)waarde van grenzen en stereotypes.
Het regionale TV-station ‘No Télé’ uit Doornik nam het concert op met het oog op uitzendingen binnen de programmatie van de andere regionale TV-stations (WTV in West-Vlaanderen, WEO in Rijsel en AVS in Oost-Vlaanderen). Deze schitterende verzorgde registratie van een uur (met betiteling op het beeld van de 16 gespeelde nummers) vormt één van de DVD’s uit het tegelijk aanstekelijke en soms ook beklemmende CD/DVD-pack ‘MIX-GRILL’ dat in juni 2010. Meteen krijgen we zo de gelegenheid de bruisende vitaliteit op het podium tenvolle mee te genieten.
De tweede DVD bestaat uit zowat twee uur beeldmateriaal, verdeeld over een viertal reportages en documentaires die we niet onbesproken kunnen laten, omdat ze ons zoveel leren over wat ik eerder de ‘ziel’ van de Balkanmuziek, en ook over de ziel van de muzikanten binnen het collectief. In de reportage ‘Het geheel is meer dan de som van de individuen’ van Ruben Deprez (trombone en medeoprichter) geven zowat alle betrokkenen hun visie over wat VETEX voor hen betekent of betekende. Dit levert enkele heel intimistische plaatjes die een extra dimensie verlenen aan het geheel. Verder is er de documentaire van de Bosnische Adela Jusic ‘Over the Balkan Border’, waarin ze als moslima, die tijdens de oorlog ondergedoken overleefde in Sarajevo, haar eigen kijk verbeeldt over dit project, in interactie met de muzikanten. De kortfilm ‘Balkan Tour 2008’ van de Noord-Franse cineaste Céline Ader laat ons in een flits van een kwartier meegenieten van wat een geïmproviseerde tournee in deze contreien inhoudt, speelplezier,… in cafés, op straat, en ook veel wachten, tijd verdrijven,… Hier zien we onopgepoetst hoe VETEX daar onthaalt werd door de ‘autochtonen’, hoe ze erkenning kregen, ook door de man in de straat, voor hun muzikale interpretaties, mensen aan het dansen kregen op pleintjes, en zelfs tijdens een eindeloze wachtbeurt aan een Servische grenspost (!) Journaliste Chantal Notté van No Télé tenslotte volgde het ontstaansproject van ‘BALKAN BANQUETS’ op de voet. Dat startte met de verkenningstocht van drie van de Vetex-muzikanten (uit elke regio eentje) waarbij ondermeer in diverse muziekcafés contacten gelegd worden met plaatselijke muzikanten, organisatoren,… Ze verblijven ook even bij Vuceija thuis om zich te buigen over repertoire. Dat resulteert in een beangstigend mooie reportage van 50 minuten, een emotionele roetsjbaan waarin het speelplezier in kroegen en op podia voortdurend afgewisseld wordt met getuigenissen en verhalen. Van zangeres Jelena die Mostar diende te ontvluchten en later toch besloot terug te keren, een sterke vrouw,… en zelfs voor haar blijven de emoties rond het grote balkandrama moeilijk verteerbaar. Van Adela ook, die ons iets bijbrengt over hoe de moslim- (oude stad) en de katholieke gemeenschap (moderne buitenrand) gescheiden worden door de historische brug van Mostar. Zij is het ook die zich schrijnend afvraagt wat maakte dat de ‘Nationale Bibliotheek’ in Sarajevo bewust doelwit diende te worden van bombardementen, en de angst nog voelt nazinderen toen ze als kind geruime tijd ondergedoken diende te leven in Sarajevo. Het verhaal ook van componist en accordeonist Ivica Vuceija, die het heeft over ‘zijn’ stad, het Servisch Novi Sad, waar ooit meer dan twintig nationaliteiten vreedzaam samenleefden en zijn kinderen school konden lopen in niet minder dan vijf talen. Ook de beschouwingen door Jean-Baptiste Lison (VETEX-accordeonist) stemmen hierbij tot reflectie.
En dan is er natuurlijk nog de ‘Audio Grillade’, de eigenlijke CD die in dit pakket aangeboden wordt. De kleine helft van de nummers werden (live) geregistreerd in Novi Sad (2009) Swingend, edoch ook enigszins somber wordt erin gevlogen met ‘Stockholm’. Ook met het ritmische, daar ingeblikte ‘Funky Wallouks’ ruilen ze de balkantoonzetting in voor meer Westers ingekleurd repertoire. Met ‘Tarantelle n°2/La Dottoressa’ vertoeven we uiteraard in wervelende Zuid-Italiaanse up tempo-sferen, waarbij in het arrangement aardig gegoocheld wordt met de dynamiek door voortdurende afwisseling van solos en tuttis aardig. ‘Flamoek Fantasy’ sluit dan weer nauwer aan bij de eigenlijke balkantextuur en zou het zeker niet slecht doen in een soundtrack van een film van Emir Kusturica, wat ook geldt voor ‘Vetex on Fire – part III – Rebirth’. Het laatste nummer in de rij van de ‘Novi Sad’-cyclus, ‘La Wodka de Polska’ voert ons, mee door zijn klezmeraffiniteiten, uiteraard naar noordelijker Oost-Europese regio’s.
Met stevig percussiewerk, en frivole koorkreten wordt het speels doorThomas Morzewski gearrangeerde traditionele ‘Foxtrot’ ingezet, één van de weinige nummers die direct associaties oproept ons eigen regionale harmonie- en fanfarerepertoire. Het maakt deel uit van een tweetal Klara-opnamen (2009), naast ‘Vetex on Fire – part 1 – flames’.
Een van de meest kippenvelnummers is ongetwijfeld de intrieste, van kakafone frazen voorziene ‘Djelem djelem’ zoals het live werd uitgevoerd onder de beruchte brug van Mostar op het Mostar World Music Festival (2008), een nummer dat zichzelf steeds meer gaat overstijgen vanuit de vranke improvisaties.
Uit Zwolle brachten ze ‘Naftule’s terkish’ van N. Brandwein mee, donker ingezet door een ingetogen marsachtig tempo, waardoorheen Lison mistige accordeondraden weeft, en een klagerige klarinetpartij vervolgens een crescendo voorafgaat in een oosters gekleurd klankentapijt dat zich geleidelijk in al zijn schoonheid ontrolt.
Naast in Kortrijk vond er vorig jaar ook in Doornik een concert plaats. Voor de CD werden hiervan twee registraties weerhouden, de compositie ‘Black hat’ (Ivica Vuceija), dat uiteraard extra ruimte laat aan het accordeon om in dialoog te treden met de brass en de traditional ‘Moj Dilbere’, waarin we het meeslepende zangtalent van Milusic nog een laatste keer mogen genieten, een waardige afsluiter alweer heel wat ruimte laat voor solistische intermezzi, met een speelse rap-improvisatie als naspel.
Tijdens het concert in Kortrijk werd ook even plaats geruimd voor een sterk van de musette doordrenkt ‘Verdomme veerboot’ (dat niet op de DVD weerhouden werd) geregistreerd, dat heel sfeervol opent op dwarsfluit en accordeon, waarna de blazers mee instappen in de wals, eerst bedeesd, vervolgens een stuk uitbundiger.
Tenslotte is er nog een intrigerend, vaak ook heel luchtig opgevat, fotoboek van zo’n 40 pagina’s waarin de Doornikse accordeonist Lison zijn eigen kijk geeft op het verhaal van deze grensverleggende ‘fanfare’, in al zijn kleine en iets minder bescheiden facetten. Op zich het doornemen meer dan waard.
Dit project laat geen mens koud. Allen daarheen dus op de volgende editie van Folkfestival Dranouter, sorry…. Festival Dranouter.
De huidige groepsleden:
Annelies Remout: percussie
Fred Degand: percussie
Fred Kramer: derbouka, percussie
Maxime Catteloin: percussie
Pieter-Jan De Backer: percussie
Roel Poriau: percussie
Jean-Baptiste Lison: accordeon
Michiel Deblauwe: klarinet
Loes Coolen: trompet
Matthieu Levecque: trompet
Thomas Morzsewski: trompet
Ruben Deprez: trombone
Thomas Bulcaen: trombone
Benoit Blanc: trombone
Lionel Raepsaet: altsaxofoon
Nathan Daems: altsaxofoon
Jacob Willem: baritonsaxofoon
Jan Cuvelier: bugel
Tobe Wouters: bastuba
Dries Degrande: sousafoon
Greet Vyvey: klankvrouw
Meer informatie:
ORCHESTRE INTERNATIONAL DE VETEX - Mix grill 
