Home > recensies > CD > XARNEGE - Ixo-sho

> zoek...
> meer zoeken...
 

XARNEGE - Ixo-sho
Contrabanda uit Vasconia biedt splijtende hedendaagse arrangementen op oude, instrumentale en vocale, thema’s uit de Atlantische Pyreneeën. (CD)

XARNEGE – Ixo-sho (PYRENE EDIT, PYR-003-KD) 2010 – 50:20

Krachtige arrangementen en expressieve zang vormen het waarmerk van deze grensoverschrijdende bezetting van Gascognianen en Basken. Instrumentaal linken ze een hele schare van traditionele instrumenten aan de elektronica, vanuit een eclectische, heel open visie, in hun interpretaties van traditionele nummers uit het Vasconiaans erfgoed. Draailier (zachtheid met rauw randje brengend), flabutas en ttun ttun (die een doordringende ritmische invulling verlenen) en de blazers (boha, alboka,…) laten zich hierbij nooit verdringen,… en evenmin de oorspronkelijke geest van de traditie.   
 
In een wereld waarin politieke grenzen voortdurend herschreven worden door toevalligheden in de ‘grote’ geschiedenis, zijn er altijd gebieden die kunstmatige grenzen aan hun laars lappen, en weigeren zich cultureel te laten isoleren van elkaar. Hier vinden we deze beweging tot op vandaag nog een klein beetje terug tussen Frans- en West-Vlaanderen, in de westelijke Pyreneeën zijn smokkelaars van taal en cultuur, dansen en tradities nog veel actiever aan de slag. In de 'sharnègo' regio’s tussen  Gascogne en Baskenland hebben deze culturen aan beide zijden steeds de handen in elkaar weten te slaan om vanuit dezelfde roots verschillende expressievormen te onderhouden, in een terugkeer naar hun ‘Vasconiaans’ verleden, waarbinnen ze één cultuur vormden.
 
XARNEGE (Sarnege, Sharnègo) staat voor een ontmoetingsplaats, een knooppunt, een open huis, lonkend naar de toekomst vanuit de wortels. Ze weigeren dan ook op een hermetische manier met de eigen traditie om te gaan. Voor hen mag hun cultuur geen inert museum zijn, maar dient ze zich open te stellen voor al wie passeert. Sarnege is een ‘plaats’ die van niemand en iedereen is en waar eenieder zijn muziek aanbrengt om die te verenigen in een wederzijdse bevruchting, en dit zonder enige dominantie op te leggen.
 
Alle groepsleden, twee Basken en drie Gascogners zijn lid van diverse bekende en minder bekende groepen. Traditionele instrumenten zoals de draailier, salterius, txanbela, plaatselijke doedelzakken vormen de basis heel verfrissende en nieuwe interpretaties van de traditie. De groep zet zich hierbij niet af tegen toevoeging van elektrische klankeffecten, zonder dat deze evenwel de originele sfeer van de nummers geweld aandoen.
Onder de bezielers van deze groep dienen we eerst en vooral peetvader Joan Baudoin (speelt ook bij LANDERIDA, CANICULA, VERD E BLU, MESCLAM!, UN PAS UN SAUT...) te vermelden, spelend op boha (de fluwelige doedelzak uit Gascogne, die qua klank heel nauw aansluit bij de Baskische alboka en in een tiental varianten bestaat), caremèra (de heel streekeigen, door Baudoin gereconstrueerde hoornblazer), draailier (sonsaina, zarrabete, zanfona of vielle à roue), flabuta (driegatenfluit aan Franse zijde, die net als de Baskische txistu, vaak samengespeeld wordt met de ttun ttun of de snarentrom, maar een stuk hoger klinkt), tamboerijn en traditionele trommen. De ttun ttun is op zijn beurt een soort salterius telt zes snaren die een harmonische en ritmische bourdon aan de melodie toevoegt. Voor de harmonische en melodische begeleiding levert Josean Martín Zarko (GANBARA, ALBOKA, LANTZ en EURITAN BLAI) pittige ritmes op gitaar, bouzouki en de iets kleinere mandolina (die uitnodigt tot hogere tremolo’s), terwijl Juan Ezeiza (op ALBOKA na in dezelfde groepen terug te vinden) met viool, albokas en bass pedal de instrumentale set vervolledigen, de Baskische zijde van het ensemble dus. De alboka is een heel typisch instrument uit Bizkaia en Gipuzkoa. Het bestaat uit twee pijpen, een met vijf en een met drie gaten, waardoor er een heel simpele polyfonie mogelijk wordt op het instrument, en kan een beetje beschouwd worden als een soort klarinet uit koehoorn. Aan de aanblaaszijde zijn er twee enkelvoudige liprieten, terwijl het andere eind conisch is voor de versterking. Het wordt bespeeld met een circulaire ademhalingstechniek, waardoor er geen ademhalingspauzes vereist zijn. Traditioneel wordt het vaak vergezeld van pandero (tamboerijn)-begeleiding. Bij de viool worden vaak twee snaren tegelijk gestreken, waarbij er eentje dan als bourdon dienst doet.
Hiermee zijn meteen ook de groepsleden van het eerste uur vermeld. Aanvankelijk waren ook Roman en Matèu Baudoin erbij, maar die hebben zich door hun drukke bezigheden met FAMILLA ARTUS laten vervangen door twee jonge talenten. Roman nam wel nog de productie op zich, terwijl Matèu als gast verschijnt met een polytrimbale pandero. Nieuw is vooreerst zangeres  Lucia Longué (ook terug te vinden bij PAKOPOLEN, BAAL en DUS MOTS DE LETRAS) die verder de flabutas, besson (een slaginstrument, ook al een constructie van Baudoin, dat zich laat inspireren op de tamboerijn, maar meer harmonische mogelijkheden biedt), , diatonisch accordeon en boha bespeeld. Inbreng van een electro-akoestische draailier is er nu door Simon Guillaumin (PAKOPOLEN, PASS'AIRES, ROCK'N'TRAD, BAAL  en PARAULAS DE BAL). Af en toe zijn ook de Txanbela en dultzaina te horen, beide zijn dubbelrietblazers, en neigen ietwat naar de hobo.
 
Hun muziek situeert zich dan ook eerder aan de zijde van de moderne traditie dan aan die van wat je traditionele rock zou kunnen noemen. Elk van hen beschikt over een uitgelezen technische bagage, waardoor complexe ritmische patronen een waarmerk geworden zijn. Ze vliegen er hoe dan ook potig in met de stevige draailierklanken (populair in Gascogne, minder gekend in Baskenland), de explosieve koehoorns, en de onverwachte wendingen in de arrangementen. Deze leveren een vrij archaïsch, en vooral interessant geluid. Opvallend is de meerlagigheid in de melodieën, wat herbeluisteren van hun nummers telkens weer nieuwe elementen doet openbaren. Zo kunnen we terecht stellen dat hun branles, gavottes, jauzis, segidas, polkas, rondeus, mutchikoak en walsen tegelijk op een heel intieme en flamboyante manier ten gehore gebracht worden. Ook al worden versies van dezelfde melodie aan beide zijden van de huidige landsgrens verschillend geïnterpreteerd, met verschillende instrumenten, in een andere taal en met andere danspassen, blijft de geest heel uniform. Ze voegen dus de Baskische en Cascogne-traditie samen, accentueren de gelijkenissen, en leveren zo een product af dat ingetogen, intimitische en tegelijk passionele geluiden afwisselt met vurige ritmiek.
 
De eerste cd ‘GAUEKO LAN MUSIKA – MUSICA DE CONTRABANDA’ (Smuggled Music), in 2004 was een stuk heterogener en verkennender dan hun tweede en recentste, wat Japans, iets bevelend klinkende ‘IXO! SHO!’. Nog steeds worden de nummers door elk van de groepsleden aangebracht, vaak vanuit vondsten in de oude boekskes. Als eenieder er iets in ziet gaat ze aan de slag, arrangementen uitproberend met trial-and-error en pas wanneer het resultaat voldoende bevredigend is krijgt het nummer zijn plaats op het podiumrepertoire. Soms krijgt een nummer dan ook een lange rijpingstijd toebedeeld.
Hoewel hun nummers dan ook best dansbaar zijn opteerden ze hier duidelijk voor een concert-cd en niet voor een zuivere folkbalplaats. Ze willen alle ruimte geven aan hun creativiteit, het naar voor brengen van de stemmen,… De keuze van de vocale en instrumentale arrangementen is om vingers en duimen af te likken, en leidt tot heel onderscheiden sfeerscheppingen. Ze variëren hierbij van het middeleeuws aanvoelende ‘Lo Peu de la Mia Aimada’ tot het heel modernistische ‘Sokadantza’. De notities in het booklet zijn spijtig genoeg beperkt tot het Basksich en het Gascon. Zowat de helft is instrumentaal, terwijl in de andere helft de solo- en samenzang een prominente plaats inneemt. Het geheel klinkt bij momenten ook heel ‘Scandinavisch’, of valt heel wat dichterbij te associëren met de muzikale visie die we nog kennen van MALICORNE. Dit is meteen al het geval bij de ruwe wilde klanken van de instrumentale opener ‘Belats Xarmanta/Lo mialòc charmant’, meteen van een duistere schoonheid, inzetten met jachtige vioolhalen, onmiddellijk bijgetreden door de ritmesectie, waarna draailier en rietblazers het nummer helemaal openscheuren. Dit nummer vormt een suite van een herderslied uit Soule en een springdans uit de Béarnais. Doffe drones en trekzakakkoorden bieden een dreigende opening naar electrisch gitaar- en vioolgeweld in een voorspel, waarna de zang in ‘Ene Maitlaren Bilhoe/Lo peu de la mia aimada’ (‘De haren van mijn geliefde’) inzet met een minimum aan ritmische ondersteuning vanuit de snaren. Beide basisingrediënten ontmoeten elkaar vervolgens in een muzikale werveling waar ook de doedelzakken een prominente plaats innemen. Een tragisch, in het Basksich gezongen, liefdeslied dat zijn gelijke niet kent,… want ondanks alles wat ik haar te bieden heb, schiet ik tekort.
 
Unisone samenzang vormt de hoofdmoot van het heel optimistische ‘Lo Pastor/Artzaina’, (‘De herder), zwanger van de metaforen, waarin draailier en fluiten heerlijke accenten weten te leggen. Het instrumentale dansen ‘Mugalariaren banakoak/Los banakos deu passaire’ wordt ingezet door twee draailieren, waarboven de flabuta gaat uitschreeuwen. Het eerste deel laat zich inspireren op een oorlogsdans uit Biscaye. Wanneer ook de registers van de andere instrumenten opengetrokken worden ontpopt zich een beangstigend mooi klanktapijt.
 
Een rustmoment komt er, heel zuiver, op flabutas en ttun ttun in het ietwat melancholische ‘Marin Congo’, een dans uit de Gascon, waar we even de echte traditie ontmoeten. Na een breed uitgesponnen intro kiezen ze ook hier voor een verbreding van het instrumentale spectrum wat andermaal leidt tot een verbluffende, ook electrisch ondersteunde, apotheose. Vervolgens vergasten ze ons op een sprankelend, ook alweer dubbelzinnige nummer ‘Nòste vailet Peire/Peire, gure morroia’ (‘Onze bediende Peire’) in het Gascon gezongen, waar de mannenstemmen (Baudoin en Guillaumin) in interactie treden met die van Lucia Longé, in de eerste strofen enkel ritmisch begeleid op kleppers en iets dat heel sterk doet denken aan een rommelpot. Viool en bouzouki nemen over, waarna het andermaal crescendo gaat, ondermeer over de cornemuzen.
 
Heel ingetogen gaat het eraan toe in het plechtstatige klaaglied ‘Aireteras/Primak’ dat aangekondigd wordt op de heel nasaal klinkende blazers. In het tweede deel trekken de andere instrumenten bij in wat kan gelden als een – geleidelijk ontaardende - begrafenisstoet. Ondermeer onder aanvoering van de diatonische accordeon van Lucia mogen we vervolgens aan het walsen slaan, in het van pittige draailiermomenten voorziene ‘L’unicòrn/Adarbakarra’. Het eerste deel van deze suite is overigens het enige niet-traditionele nummer op deze schijf. Met (een bijwijlen beklijvend solerende) draailier en elektrische bas gaan ze even de protesttoer op wanneer ze in, in een overtuigend, militant door Lucia ingezongen ‘Trabuko’ de behandeling van de loonwerkers door de landeigenaren aan de kaak stellen, meteen de klaagzang bezingend van de moeder die met vijf kinderen achterblijft. Nadat iele fluiten en percussie ‘Pasaia’ introduceerden, zijn het de elektronische beatbox, die opnieuw samen met de draailier de bovenhand nemen. Dit nummer is illustratief voor de taalinvloeden die de inwijkelingen uit Gascogne, sinds de middeleeuwen lieten gelden in de Baskische grensdorpen, zoals Donostia, Hondarribia en Pasaia. Dit nummer is eigenlijk een humoristisch kerstlied waarin naast Jezus, ook Jozef en een kreupele opa ten tonele gevoerd worden.
 
Afgesloten wordt met een andere, heel speelse en blijmoedige dans, ‘Sokadantza/Rondèu’ waarin traditie (viool, flabutas, draailier,…) en moderniteit (bij momenten stevig rockende elektrische gitaar,…) de handen in elkaar slaan. Ook dit finale nummer explodeert uiteindelijk in een klankenfontein waar elkeen het onderste uit de kan weet te halen van zijn instrumenten. Deze suite koppelt een dans uit de Navarra aan een rondèu uit Gascogne.    
 
Eclectische klanken met een rijkdom aan timbres dus bij deze groep, spelend met een open vizier. Bij hen staan de moderne technieken trouwens duidelijk ten dienste van de basale melodieën uit de traditie, en niet andersom. Zelf moeten ze het niet echt hebben van groepen die uitpakken met hun eigen ding en dit enten op een toevallig gevonden airke uit het verleden, dat meteen ontdaan wordt van de oorspronkelijke spirit. ‘Ixo! Sho!’ betekent niet meer en niet minder als ‘Stilte! Luister!’. En dit is precies wat deze schijf verdient. 21ste eeuwse traditie dus. Een absolute aanrader.
 
Xarnege is overigens binnenkort live te horen in ons land, met name op 20 mei 2011 in ‘La Tentation’ te Brussel, en een dag later, de 21ste op het ‘Ten Vrede Festival’ te Diksmuide. Een schitterend initiatief van beide organisatoren. 
 
 
 
De groepsleden:
 
Joan Baudoin: boha, bohassa, flabutas, tamboerijnen, brama-topin, tricanetas en zang.
Lucia Longué: boha, flabutas, besson, diatonisch accordeon, bas en zang.
Simon Guillaumin: draailier, bas, electronische pedaal, gitaar en zang.
Josean Martin: gitaar en bouzouki.
Juan Ezeiza: viool, alboka, albokote, flabuta, txistu en baspedalen.
 
Gasten:
 
Romain Collauti: (‘Paribon’): bas, contrabas.
Matéu Baudoin: polytimbrale pandero.
 
Meer informatie:
 
WWW.XARNEGE.COM


(sefafolk)
26/04/2011 06:27

Bookmark and Share
© folkroddels.be
reacties
voeg commentaar toe... (disclaimer)

Folkroddels Radio
bijschrift
  • I
  • streek: Frankrijk
  • I
  • datum:
  • I
  • genre(s):
    • Bal
    • Galicië/Asturië
    • Folkrock
    • Wereldmuziek
  • I
  • website: WWW.XARNEGE.COM
  • I
  • email:
  • I
  • aantal malen gelezen: 2667
  • I
  • artnr: 47552
    redactie
  • I
  • wijzig artikel
  • I
  • upload foto
    verwante artikels
  • I
  • 10 duotickets voor het Festival Ten Vrede (Folkquiz)
    mail
    Mail dit artikel naar een vriend...
    Recentste CD 
  • I
  • Shantalla – From the East unto the West
    (13/07/2019 06:31)
  • I
  • The Celtic Social Club – From Babylon to Avalon
    (11/07/2019 07:12)
  • I
  • Tristan Driessens – FOLK DANCER'S JOURNEY
    (10/07/2019 07:57)
  • I
  • Damast Duo - Safar
    (20/05/2019 06:42)
    achterklap
    Mooie videoclip van deze plaat op https://www.youtube.com/watch?v=K1REDX8kMyk ...

    Hallo, Op zondag 25 februari 2018, vanaf 14u, hommage-optreden aan John Lundström in Den Beulebak te...

    Welkom op Sonamos Latinoamerica dan: http://www.folkroddels.be/artikels/53204.html
    ...


    snelnieuws
  • I
  • Hans Mortelmans en Groep op de Gentse Feesten
  • I
  • Hans Mortelmans en Groep in de Zoo van Antwerpen
  • I
  • Shantalla – From the East unto the West
  • I
  • Lankum (Ierland): cd-voorstelling
  • I
  • Habib Koité & Bamada (Mali): cd-voorstelling
  • I
  • Hide & Seek Festival: Ghalia Benali (Tunesië)
  • I
  • Hide & Seek Fest: Ablaye Cissoko & Volker Goetze
  • I
  • Hide & Seek Festival: Guitarpa Duo (Venezuela)
  • I
  • Hide & Seek Festival: Gjini Ensemble (Albanië)
  • I
  • Hide & Seek Festival: Rabasa (Kaapverdië)
  • I
  • Hide & Seek Festival: Myrddin & Imre De Cauter
  • I
  • Hide & Seek Festival: Mieko Miyazaki (Japan)
  • I
  • Hide & Seek Festival: Antsa (Madagascar)
  • I
  • Hide & Seek Festival: Païvi Hirvonen (Finland)
  • I
  • Hide & Seek Festival: brass in de tram
  • I
  • Brosella Festival
  • I
  • The Celtic Social Club – From Babylon to Avalon
  • I
  • Tristan Driessens – FOLK DANCER'S JOURNEY
  • I
  • Balfolk Breda (midsummer's dances)
  • I
  • BENEFIETCONCERT MET SANGHAR SUHAIL & SARA RASULI
  • I
  • The American Roots Session
  • I
  • Renaud Garcia-Fons Trio
  • I
  • TRIO DAEMS-LELEUX-QIZILBASH
  • I
  • SAM SAM TROEF!
  • I
  • MANSUM IBRAHIMOV & THE QARABAGH MUGHAM GROUP + BÜL
  • I
  • PICEA ORIENTALIS ★ SANGPUY + WOUTER & BAO
  • I
  • LAÏLA AMEZIAN & LES SHEIKHS SHIKHATS
  • I
  • NİLİPEK.
  • I
  • LES FATMAS DE BELGICA & HET BOHO STRINGS QUARTET
  • I
  • CONTINUO ONBEGRENSD
  • I
  • ON STAGE
  • I
  • GLOBALICIOUS #05 W/ AMERICO BRITO & NIC BALTHAZAR
  • I
  • ALLEZ, CHANTEZ!
  • I
  • ARABISCH-ANDALUSISCHE MUZIEK LEZING MET JOHAN VAN
  • I
  • BOOMBAL GENT met The Bazz Explosion & Naragonia
    © Folkroddels.be 2005 - Contact - Redactie - Disclamer - Webdesign - Sitemap

    des: Arban