Home > woord/beeld > Concertverslag > Psarantonis De Centrale Gent 29/10/15

> zoek...
> meer zoeken...
 

Psarantonis De Centrale Gent 29/10/15
'Als vanouds palmde Psarantonis gaandeweg en zonder plichtplegingen zaal en publiek in en vooral in het tweede deel sloeg hij gensters...' (Concertverslag)

 Psarantonis in de Turbinezaal van De Centrale te Gent op donderdag 29 oktober 2015: ‘Als vanouds palmde Psarantonis gaandeweg en zonder plichtplegingen zaal en publiek in en vooral in het tweede deel sloeg hij gensters, al is een optreden van de man met geen ander te vergelijken en moet je even al je welgevormde ideeën over esthetiek even on hold zetten

 

Jarenlang vingen we berichten op als mochten we een terugkeer van A(n)dónis Xyloùris naar onze podia vergeten. De man van 73 (°1942; volgens sommige bronnen nog een vijftal jaar ouder, maar dat lijkt ons onderdeel van de mythe) is beter bekend als Psarantonis, wat je best uitspreekt als ‘Psarandónis’ (met een ‘o’ die een Antwerpse uitschuiver maakt), maar we houden ons hier bewust aan het schriftbeeld. De man leek volgens de commentaren nauwelijks te bewegen om zijn geliefde Kreta te verlaten, en preciezer nog, Anogia of Anogeia (schrijft men, maar spreek tegen een Griek van ‘Anója’ of ‘Anίjia’, want anders verstaat hij je niet; letterlijk betekent Ano-geia ‘hoge grond’), zo’n beetje het ‘Bokrijk’ van Griekenland. Anderzijds bleek hij volgens de concertmedia toch nog af en toe zijn vertrouwde omgeving te verlaten om de verre einders te scannen die hij voor de eeuwwisseling niet schuwde. Ook de lang verbeide en voorbereide trip naar De Centrale in Gent kende zijn peripetieën, niet in het minst door de alarmerende melding dat Psarantonis zich niet lekker voelde.

 

Daar was tijdens het optreden allemaal niets van te merken. Na een aanvankelijke aarzeling eindigde hij praktisch elk nummer met een welgemeend ‘Bravo!’ aan het adres van hemzelf en zijn begeleiders, teken dat hij zelf wel tevreden was van de geleverde prestatie. Hij had wel enige tijd nodig om er in te komen, als een oude diesel, maar als vanouds palmde Psarantonis gaandeweg en zonder plichtplegingen zaal en publiek in. Vooral in het tweede deel sloeg hij gensters, al is een optreden van de man met geen ander te vergelijken en moet je al je welgevormde ideeën over esthetiek even on hold zetten. De aanwezigen, onder wie getrouwen die hem o.a. in De Gele Zaal zagen in de nineties, hadden daar geen moeite mee en keerden verheugd huiswaarts. Wat ons betreft mag Psarantonis gerust opnieuw langs komen, maar zonder dat we daar nog eens tien jaar moeten op wachten.

 

Bijzonder dorp, Anog(e)ia. Al lijkt de tijd er stil te staan en gaat het leven er traagzaam, het heeft een bewogen geschiedenis gekend. Misschien gaan de roots zelfs terug tot de Minoïsche tijd. Het leven van de schaapherders was, in het ruwe bergachtige land, met zijn gure winters, altijd al keihard. Het staalde de mensen, maakte hen stug en koppig, maar ook fier en vrijheidslievend. Dat mochten de Turken ondervinden die met het dorpje hun handen meer dan vol hadden. De nazi’s mispakten zich bij de verovering van Kreta in 1941 danig aan de kranige herders en toonden zich later slechte verliezers. Ze wisten op de duur niet beter dan het dorpje met de grond gelijk te maken en de inwoners te doden of te verjagen. Dat gebeurde in augustus 1944 als weerwraak voor de ontvoering van de Duitse generaal Kreipe, waar de Andartes (het verzet van Kreta) mede de hand in had. De man werd van Anogia naar Egypte versast onder de ‘radar’ van de vertwijfeld zoekende nazi’s… Heden ten dage is het gelukkig heel wat positiever nieuws dat de reputatie van Anogia hoog houdt. Vooral de familie (de dynastie?) Xyloùris draagt de faam uit, en dat niet alleen in de diaspora van het Griekendom (er leven eveneel Grieken buiten als binnen de Griekse grenzen)

 

Daarvoor is vooral oudere broer Nikos Xyloùris (1936-1980) aansprakelijk die voor de Kretenzers (en voor vele andere Grieken) het summum betekent van zangkunst. Zijn erg vroege dood bezorgde hem een bijzondere status. Hij is geen zanger meer, hij werd één van de symbolen van Kreta. Ook hij stond, zoals iederéén daar, in het dorpje aan de voet van de Psilor(e)itis, de Hoge Berg (de Idaberg uit de oudheid, bijna 2500 m hoog) bekend onder een bijnaam, in zijn geval Psaronikos, een voorvoegsel aan de familie Xylouris. Het voorvoegsel ‘psar-‘ heeft normaal gesproken te maken met een visser (‘psaràs’), of met grijze haren (‘psarίs), maar in het geval van de familie Xylouris zou het verwijzen naar een ‘aalvlugge’ grootvader die ‘de Turken kon pakken als waren ze vissen’. Het is maar één van meerdere verklaringen van het voorvoegsel, maar wel eentje waar Pasarantonis zelf aan houdt. Een volledige uitleg rond dit uitgebreide thema vindt u zoals gewoonlijk bij het zeer goed gedocumenteerde www.skopos.be. Psarantonis hield aan de bijnaam, maar Nikos hield er niet aan, toch niet buiten Anogia (slechts op één plaat gebruikte hij bewust de naam Psaronikos)

 

Psarantonis heeft nog een jongere, ook al muzikale broer Yannis Xyloùris, die uiteraard ook als Psaroyannis bekend staat. Van de zes kinderen van Antonis zijn er drie die in de voetstappen van vader zijn getreden. Dochter Niki Xylouri (als vrouw zonder de –s) stond haar vader trouwens bij op dit concert, wat ze vaak doet. Zoon Yorgis (‘Yoryis’ uitgesproken) is een virtuoos op de laoùto (de luit), woont in Melbourne, waar een erg bloeiende Griekse (rebètika) sien is. Yorgis’ zoon Nikos, genoemd naar zijn overleden grootoom, speelt vaak met zijn vader. Binnenkort (op dinsdag 1 december) zit ook Yorgis (ter plekke bekend als ‘George’ en in Anogia als ‘Psaroyorjis’!) weer in De Centrale met Xylouris White, duo waarin hij zijn muziek toetst aan de bezwerende ritmes van Australische drummer Jim White (cd ‘Goats’ is op zijn minst een aparte trip…) Er bestaat overigens een film over Psarantonis en familie, ‘A Family Affair’ (we hebben een versie zonder onderschriften, maar die zijn niet nodig om ‘in de sfeer’ te komen! Er zijn ook stukken in het Engels)

 

Behalve dochter Niki had Psarantonis ook Ioannis (Yannis) Paximadàkis mee. Die bespeelde de laouto, maar Paximadakis is een erkend meester op andere snaarinstrumenten, de bouzouki en de bulgari of boulgari, wat ook La(m)bis Xylouris, het derde muzikale kind van Psarantonis, bespeelt en er zijn ‘la(m)bachaniotika’ op beoefent, wat Lambis bestempelt als ‘Kretenzische rebètika’. Meteen werd duidelijk dat Antonis nog steeds zijn oude zelf is: of hij nu in Madison Square Garden zit, in De Centrale of in een kafenion, op een bruiloft of volksfeest in Anogia of veertig km naar het noordoosten, in Iraklio, hoodplaats van Kreta, hij is en blijft gewoon zichzelf. Zoals aangegeven: de meester had even nodig om onder stoom te komen. We keken wel rond toen hij na de kladsieke instrumentale start aan het zingen sloeg, om de reactie in het publiek te zien. De betreurde Nikos was immers een nachtegaal: zie bij voorbeeld ‘Rizίtika’ de plaat die hij in 1971 maakte met Kretenzisch componist Yannis Markopoulos, vol met West-Kretenzische stapliederen (één daarvan zou een cruciale rol spelen in het verzet tegen het kolonelsregime!)

 

En de rest van de familie is zeker niet gespeend van zangtalent! Psarantonis’ stem daarentegen klinkt als roestige boomzaag die zich met horten en stoten een amechtige weg probeert te banen door bijzonder weerbarstig bronsgroen eikenhout. Met die rasp herleidt de Kretenzer Tom Waits tot koorknaap. Maar omzeggens niemand in het publiek bleek verrast, wat bewijst dat men zich hieraan wel degelijk had verwacht. Anders was het toen bouzoukivirtuoos en meester van de rebètika Iordànis Tsomίdis (Iordànis volstaat als roepnaam) zich een eerste maal in ons land aandiende, begin jaren negentig! Het duurde dus even voor Psarantonis zijn ‘Bravo!’ kon bovenhalen, meerbepaald tot ‘Yi’autó zilèvo ta Pouljà’ (‘Daarom benijd ik de Vogels’) Hij bleef zelfs even haperen in het fragment uit het Kretenzische nationale epos, de ‘Erotókritos’, en Niki hem galant uit de nood moest helpen. Deze hoofse romance uit de vroege 17e eeuw, werk van ‘Vincenzo’ Kornaros (van Venetiaanse oorsprong, maar de familie beschouwde zich als Kretenzisch) beslaat net iets meer dan 10.000 verzen en beschrijft de liefde tussen Rotokritos en Aretousa tegen een achtergrond van diepmenselijke thema’s als eer, vriendschap, moed en trouw.

 

Hele generaties Kretenzers kenden het zowat gans uit het hoofd en het werd vaak gereciteerd onder muzikale begeleiding. Populair is het nog steeds. De tekst van de ‘Erotokritos’ met zijn regels van 15 lettergrepen (‘mandinades’) ligt nu eenmaal vast. Maar uiteraard is improvisatie een belangrijk onderdeel van een concert als dit en dat komt tot uiting in de muziek. ‘s Mans spel op de lyra is onaangetast, begeesterend als altijd. De lyra is de driesnarige, peervormige en altijd gestreken vedel met zachthouten voorplaat; onder invloed van de viool werd ze op Kreta fel gewijzigd maar ze is een familielid van de byzantijnse lyra en de politikί lyra van Constantinopel/de Turkse kemençe. Antonis haalt af en toe een grotere versie van de lyra boven, een vrontólyra. En er is ook een kleiner exemplaar bestreken met een strijkstok met… belletjes. Niki speelt in het begin de def, een drum als een grote tamboerijn (ongeveer zoals de Ierse bodhràn maar met de hand bespeeld) Gaandeweg haalt ze ook een vreemd gevormde waterdrum boven, rare vorm maar vertrouwd geluid vanuit de Afrikaanse muziek. De sound ‘trouwt’ goed met de lyra en de laouto. Ze zingt ook af en toe mee en in het eerste deel zingt ze een keer solo, een bekende rizitiko, kort maar o zo mooi (‘Mana louje me’) Niki is in tegenstelling tot haar vader begiftigd met een hemels stemgeluid, wat voor een weldoend contrast zorgt.

 

Paximadàkis is heel het concert door de functionele, zwijgzame begeleider al zouden we de man graag eens solo zien. YouTube laat flitsen van zijn  talent zien. Het eerste deel eindigt met een vooruitblik op het vervolg: een snel en vrij woest dansritme snijdt doorheen de Turbinezaal van De Centrale. Het zijn precies deze ritmes die men associeert met Kretenzische volksmuziek, met op de kop de archetypische pendozàli. De pendozàli (pentozàli, pent/dozàlis, pent/dozàles) is in oorsprong een oorlogsdans met vijf (=pènde) basisstappen. Het tweede deel van het woord komt van ‘zalos’ = ‘sprong’ en/of ‘zali’, ‘duizelig’. Maar deel twee begint wel met een klein recital van Niki. Een mooie versie van ‘Olos o Kosmos’ (‘Iedereen’), ook op YouTube te vinden met Paximadàkis (https://www.youtube.com/watch?v=Go2nM0TfEHc ) en tevens een fijne en langoureuze liefdesklacht (‘Stenàzo ya sena’ – ‘Ik weeklaag om jou’) Maar daarna gaat het tempo de hoogte in, op naar een grootse finale, die Psarantonis’ duidelijke goedkeuring meekrijgt ditmaal in de vorm van een luid ‘BRAVO!’ Zelfs een ‘amanès’, een klaaglied tussenin laat het tempo niet zakken, integendeel.

 

Onze voorafgaandelijke scepsis bleek totaal ongegrond. Psarantonis blijkt nog immer zijn oude zelf, in zichzelf gekeerd, maar bereid om zijn prachtige erfgoed te delen met ieder die ernaar wil luisteren. Een prachtig antidotum tegen de afgelikte ‘professionele’ acts van tegenwoordig.  Yàssou, Andóni!

 

Antoine Légat.



(Twan)
10/11/2015 06:29

Bookmark and Share
© folkroddels.be
reacties
voeg commentaar toe... (disclaimer)

Folkroddels Radio
bijschrift
  • I
  • streek: Oost-Vlaanderen
  • I
  • datum: donderdag 29/10/2015
  • I
  • genre(s):
    • Mediterraan
    • Wereldmuziek
    • Dans
  • I
  • website: https://antoinele...
  • I
  • email: antoine.legat@sky...
  • I
  • aantal malen gelezen: 869
  • I
  • artnr: 52114
    redactie
  • I
  • wijzig artikel
  • I
  • upload foto
    verwante artikels
    mail
    Mail dit artikel naar een vriend...
    Recentste Concertverslag 
    achterklap
    Mooie videoclip van deze plaat op https://www.youtube.com/watch?v=K1REDX8kMyk ...

    Hallo, Op zondag 25 februari 2018, vanaf 14u, hommage-optreden aan John Lundström in Den Beulebak te...

    Welkom op Sonamos Latinoamerica dan: http://www.folkroddels.be/artikels/53204.html
    ...


    snelnieuws
  • I
  • Fairport Convention
  • I
  • Marco Van Wesemael: Vederlicht // boekvoorstelling
  • I
  • Hide & Seek Festival: Baul Meets Saz (Ind/Turk)
  • I
  • Minyeshu TRIO (Ethiopië)
  • I
  • Hide & Seek Festival: Renaud Garcia-Fons (FR)
  • I
  • Raphaël De Cock & Edwin Vanvinckenroye
  • I
  • Hide & Seek Festival: Justin Vali Trio (Madagascar
  • I
  • Hide & Seek Festival: Clarinet Factory (CZ)
  • I
  • Hide & Seek Festival: Egschiglen (Mongolië)
  • I
  • Hide & Seek Festival: Tiny Legs Tim
  • I
  • Soetkin Collier Trio // gratis concert
  • I
  • Naragonia Quartet– Mira – 2018 – Homerecords
  • I
  • Sinnekloas danst // gratis Baleynbal
  • I
  • GUSTAVO ECCLESIA- ARGENTINA
  • I
  • ROBY LAKATOS ENSEMBLE
  • I
  • 3de Festival "Bals et Roses"
  • I
  • QUEBRACHE ARGENTINE TANGO AND FOLK
  • I
  • DÍAZ/MOLINA GUITAR DUO ‘PAMPA DEL PLATA’ ARGENTINA
  • I
  • DOIMNIC MAC GIOLLA BHRÍDE- IRISH TRADITIONAL
  • I
  • MUSIC FROM CRETE
  • I
  • O CLUBE DO CHORO DE BRUXELAS INVITES
  • I
  • Vishtèn // concert i.s.m. CC Sint-Niklaas
  • I
  • Het Brabants Volksorkest Mazur-Polkadag Herent
  • I
  • Jonas Meersmans
  • I
  • Hide & Seek Festival 2018
  • I
  • SCINTILLA- MUSIC FROM BRAZIL
  • I
  • BANSURI MEDITATION FABRICE DE GRAEF
    © Folkroddels.be 2005 - Contact - Redactie - Disclamer - Webdesign - Sitemap

    des: Arban